‘Dit heeft gevolgen voor iedereen’

De toezichthouder dataprotectie in Europa vindt dat tegenstanders van de nieuwe wet met „onjuiste argumenten” hebben gelobbyd.

Als Europarlementariërs maar liefst drieduizend amendementen indienen op een nieuwe wettekst, dan weet je dat lobbyisten overuren maken. En dat er dus veel op het spel staat. „Dat is ook zo”, zegt Peter Hustinx over de nieuwe wet voor gegevensbescherming die in Brussel in de maak is. „Deze verordening heeft gevolgen voor bijna iedereen, of het nu gaat om de overheid, de belastingdienst, de medische zorg of banken en verzekeraars.”

Als Europees toezichthouder voor dataprotectie is de 68-jarige Nederlander nauw betrokken bij de wet, die respect voor privacy moet afdwingen. Overheden, bedrijven en instituties die veel persoonsgegevens verwerken, moeten straks onder meer een ‘privacy officer’ aanstellen en duidelijk vertellen wat ze met de gegevens doen.

Hustinx is behoorlijk tevreden over de compromistekst waarover Europarlementariërs vanavond stemmen: burgerrechten en bedrijfsbelangen lijken in evenwicht. „Ik vind wel dat er heel erg veel is gelobbyd, vaak met volstrekt onjuiste argumenten.” Zoals het eindeloos herhaalde argument van Nederlandse werkgevers, dat bedrijven op kosten worden gejaagd door die verplichte privacyfunctionaris. Hustinx vindt dat „kullekoek”. „In de tekst staat dat zo’n baan ook parttime kan zijn en er soms ook iemand voor een hele branche kan worden benoemd. Er is in dit dossier vreselijk veel overdreven.”

Wat is er mis met de huidige regels?

„Wat betreft inhoud, rechten en principes niet zo veel. Het probleem is handhaving. Nu heb je 28 nationale wetten: elke lidstaat heeft andere formulieren en vrijstellingen voor de verwerking van persoonsgegevens. Nederland is een land waar vrij grote vrijstellingen gelden, maar er zijn landen die er geen enkele hebben. Bedrijven die grensoverschrijdend te werk gaan worden daar gek van.

„Maar er zijn ook best veel bedrijven die juist handig gebruik maken van deze situatie. Het legendarische voorbeeld is Google Streetview. Onderzoeken (naar vermeende privacyschendingen) liepen spaak door de verschillen van land tot land: Google had elke keer een ander verhaal.

„Op internet is een Amerikaanse praktijk ontstaan, waarbij iets in een ‘privacy policy’ wordt gezet en alles wat daarna gebeurt ‘toestemming’ wordt genoemd. Nou, niemand leest die teksten. Deze wet gaat de regels harmoniseren.”

Werkgeversclub VNO-NCW zegt dat de wet Nederlandse bedrijven 1,1 miljard euro per jaar gaat kosten.

„Deze regels gelden al bijna twintig jaar. Als je ze nu pas ontdekt, schrik je je natuurlijk kapot. Maar dat komt ook omdat je er twintig jaar lang voordeel van hebt gehad. In feite worden al jarenlang geldende principes nu effectiever gehandhaafd. De huidige richtlijn, uit 1995, ruikt naar papier. De nieuwe wet is ‘technologie-neutraal’. Er staat niet ‘een telefoonbedrijf’, maar ‘een verantwoordelijke’. Het beeld dat hier alleen maar een mensenrechtenlobby rondloopt die ‘zuiverheid’ roept, klopt niet. Harmonisatie van de regels zorgt voor extra economische groei en nieuwe, veiligere producten. Het gaat hier ook om banen.”

Zijn we straks ook beter beschermd tegen dubieuze spionage door de Amerikaanse NSA?

„Daar gaat deze verordening niet over. Maar er is een duidelijke connectie. Snowden onthulde namelijk ook dat bedrijven aan wie wij zo blij onze persoonsgegevens toevertrouwen, met de NSA meewerkten, al dan niet op bevel van Amerikaanse rechters. De nieuwe wet bepaalt dat bedrijven met producten in Europa ónze regels in acht moeten nemen. Gegevens mogen alleen worden overgedragen als bijvoorbeeld een Europese rechter hiervoor toestemming geeft.”

VNO-NCW vreest dat bedrijven in een spagaat komen, door tegenstrijdige regels. Amerikaanse bedrijven mogen vaak niets zeggen over NSA-verzoeken, maar moeten straks wel langs bij een Europese rechter.

„Wat moeten we dan doen? Toegeven? Er is ons wel iets overkomen. Genoeg is genoeg. In de verordening schuilen potentiële conflicten, maar die moeten we dan apart uitpraten. Het gaat ook om de vraag hoe de macht is verdeeld op internet, over de disbalans die is ontstaan doordat het meeste dataverkeer via de VS loopt. Het is belangrijk dat Europese regels verder reiken dan nu het geval is.”

Dus bedrijven worden gebruikt om een politiek probleem uit te vechten?

„Laten we koel blijven. Soevereine landen hebben soms aspiraties die niet met elkaar verenigbaar zijn. Dat zie je ook met belastingen. En dan worden afspraken gemaakt en verdragen gesloten. Dat moet nu ook gebeuren: er moeten afspraken komen over wat aanvaardbare surveillance is en over hoe we dit kunnen toetsen. De verordening helpt ons om druk uit te oefenen.”

    • Stéphane Alonso