Daar wordt aan de deur geklopt

Ondanks de ontkerkelijking is Nederland gelukkig nog altijd een land van gelovigen. Het geloof in Sinterklaas wordt massaal gevierd, met overgave en ook met vrolijkheid. Sinterklaas bestaat, daaraan is geen twijfel mogelijk, in de harten van Nederlanders van alle leeftijden. Dat moet zo blijven, want het Sinterklaasfeest is een van de mooiste Nederlandse tradities, en zeker een van de feestelijkste.

Die feestelijkheid is nu in het geding. Nog voor de stoomboot zelfs maar uit Spanje is vertrokken, laait met nieuwe hevigheid het debat op over de vraag of Zwarte Piet een racistisch stereotype is. Zelfs een commissie van de Verenigde Naties blijkt van plan zich in de discussie te mengen. Maar belangrijker: in Nederland zélf is het een emotionele kwestie, die niet meer afgedaan kan worden als een ritueel tijdverdrijf in een land dat zich vooral met onbenulligheden bezighoudt. Sinterklaas is geen onbenulligheid, Zwarte Piet is geen onbenulligheid en de gevoelens die zij losmaken, zijn dat evenmin.

Tradities hebben een belangrijke functie, zeker in een tijd met veel onzekerheden en weinig houvast. Maar tradities kunnen veranderen met de veranderende tijden. En soms móéten tradities veranderen om te kunnen overleven. Zo is de goedheiligman zélf in de honderden jaren dat hij zijn ambt bekleedt milder geworden. De roe wordt spaarzamer gehanteerd. Het aantal stoute kinderen dat daadwerkelijk wordt meegenomen naar Spanje neemt ook af. En in het Daar wordt aan de deur geklopt... klinken nog maar zelden de woorden „want al ben ik zwart als roet, ik meen het toch goed”.

Het zou in de geest van de Sint zijn te luisteren naar degenen die ongelukkig zijn over Zwarte Piet en het onmiskenbaar raciale element dat centraal staat in zijn personage. Hoeveel mensen dat zijn is moeilijk te zeggen, maar een feest waarbij mensen zich buitengesloten voelen, is hoe dan ook minder feestelijk. Traditie is mooi, maar wie in binnen - en buitenland mensen oproept in de geest van de Verlichting te handelen en zich aan te passen aan de moderniteit, kan tradities moeilijk heilig verklaren.

Het argument ‘het is een Hollandse traditie, afblijven dus’ voldoet dus niet. Nederland is van samenstelling veranderd, en dat vergt aanpassing van iedereen. Het argument ‘het kan geen racisme zijn, want ik ben geen racist’ voldoet evenmin. Je kan Zwarte Piet leuk vinden zonder racist te zijn. Maar er zijn Nederlanders, zwarte en ook blanke, die zich ongemakkelijk of gekwetst voelen en die het als racisme erváren. Is het Sinterklaasfeest zo kwetsbaar dat het niet zonder Zwarte Piet kan? Zijn de liedjes, de cadeautjes, de surprises, de plagerige gedichten en vooral de geest van Sinterklaas, dan minder waard? Gelukkig niet. Het is eerder andersom, het feest zou erbij winnen.