Chanel in het Gemeentemuseum: tijdloze jurken en magische pakjes

August 1962 --- French Fashion Designer Coco Chanel --- Image by © Douglas Kirkland/Sygma/Corbis

Krijgen we ooit genoeg van Coco Chanel? De Franse ontwerpster (1883-1971) staat de laatste jaren weer enorm in de belangstelling: in 2011 kwamen er drie biografieën uit, in 2009 een film over haar vroege leven, en deze zomer was in Parijs een expositie te zien over haar beroemdste geur, Chanel 5. Dit weekend opende in het Gemeentemuseum in Den Haag ‘Chanel de legende’, een expositie die eerder te zien was bij Draiflessen Collection, het museum van de familie Brenninkmeyer in het Duitse Mettingen.

De navolging van Chanel is een belangrijk onderdeel van de tentoonstelling: er is een zaal met variaties op de little black dress, het kledingstuk dat Chanel in de jaren twintig wereldberoemd maakte. Er zijn exemplaren van bijvoorbeeld Yves Saint laurent de avantgardist Hussein Chalayan, maar ook van C&A en, jawel, de Nederlandse Monique Collignon - de laatste jurk is van het Gemeentemuseum zelf.

Er zitten prachtige jurken tussen , maar de opstelling is niet heel verrassend. Je kunt nog altijd geen modeblad openslaan zonder dat je om de oren wordt geslagen met het kleine zwarte jurkje. De imitaties van het Chanelpakje (waarmee Chanel in 1954 haar rentree in de mode maakte na bijna vijftien jaar afwezigheid) zijn evenmin erg opmerkelijk – ook die zijn teveel verankerd in het collectieve bewustzijn om nog opzien te baren.

Maar dat wordt ruimschoots goedgemaakt door de ontwerpen van Chanel. Het is magisch om door Chanel gemaakte jurken uit de jaren twintig, haar mantelpakjes uit de jaren vijftig, sieraden uit de jaren dertig en de originele fles No 5 van heel dichtbij te kunnen bekijken. Zo ook serie kledingstukken en accessoires uit de nalatenschap van van Marlene Dietrich, waaronder een opmerkelijk glanzend roze broekpak in hippiestijl uit 1968.

Interessant zijn eveneens de kledingstukken die door verschillende ontwerpers voor het huis werden gemaakt na de dood van Chanel en voor de komst van Karl Lagerfeld in 1983: smaakvolle, maar weinig sprankelende variaties op de stijl van Chanel. Waarmee meteen wordt aangetoond hoe geniaal Lagerfeld met de erfenis van Chanel omgaat: net als die ontwerpers keert hij steeds terug naar haar herkenbare idioom: tweed, parels, de goudkleurige kettingen, het pakje, de gewatteerde tas, het zwarte jurkje, de camelia, het logo met de twee C’s.

Maar in tegenstelling tot zijn voorgangers, inclusief Chanel zelf, vergroot hij die elementen naar believen uit, of gebruikt hij ze op een onverwachte en geestige manier – op de expositie is bijvoorbeeld een tas in de vorm van een Chaneljasje te zien – zonder dat het merk er minder chique van wordt.

Bij de expositie over het Chanel No 5 in Parijs, een initiatief van het modehuis zelf, werden zowel de geur als de fles geplaatst tussen de kunst- en vormgevingsstromingen uit het begin van de vorige eeuw, waardoor duidelijk werd dat Chanel niet alleen haar tijd beïnvloedde, maar er net zo goed een product van was.

Die context mist de expositie in Den Haag. Daar staat tegenover dat het Gemeentemuseum Chanel goed naar het publiek weet te brengen. Annemarie van Haeringen heeft een kinderboek gemaakt over het leven van Coco Chanel, de gedegen en dikke catalogus (waarin ook minder prettige details over het leven van Coco Chanel te vinden zijn) is vertaald en iedere liefhebber kan de droom ooit eens een Chaneljasje te dragen ter plekke laten uitkomen. Het museum kocht op internet twee echte Chaneljasjes, waarin bezoekers zich mogen laten fotograferen.

Eerder, in verkorte versie, gepubliceerd in NRC Handelsblad en nrc.next.


Mantelpak Chanel, herfst/winter 1963/64. Foto: Christin Losta, Collectie Royal Ontario Museum, Draiflessen Collection, Mettingen, beeldrecht Pictoright


Chanel No5, Flacon Ernest Beaux, Gabrielle Chanel, 1921


Mantelpakje van Chanel, herst/winter 1959/60. Collectie Royal Ontario Museum. Foto: Christin Losta, Draiflessen Collection, Mettingen

Tot en met 2 februari 2014, Gemeentemuseum, Den Haag. Gemeentemuseum.nl