Buitenstaander laat de lokale PvdA ‘bruisen’

De PvdA pakt de lokale verkiezingen anders aan. In drie gemeenten mogen niet-leden voor het eerst mede bepalen wie lijsttrekker wordt.

„Wie van jullie is geen lid van de Partij van de Arbeid?” De leider van het lijsttrekkersdebat bij de PvdA in Zoetermeer kijkt de zaal rond. Van de pakweg tachtig mensen steekt een tiental de hand op. „Mooi. Dan weten we ook weer dat we het niet voor niets doen.”

Bij de PvdA Zoetermeer konden niet-leden ditmaal meebepalen wie lijsttrekker wordt voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar. Wie zich registreerde, twee euro doneerde en een verklaring ondertekende waaruit zijn ‘sentiment’ voor de partij blijkt, mocht meestemmen.

Zoetermeer als geboorteplaats van democratische vernieuwing – nooit eerder gaven Nederlandse partijen niet-leden deze kans. „Een historische gebeurtenis”, zegt afdelingsvoorzitter Werner Kasten.

De open lijsttrekkersverkiezingen die dit weekeinde in Zoetermeer plaatshadden en straks ook in de gemeenten Groningen en Utrecht worden gehouden, zijn het kindje van Hans Spekman. Bij zijn aantreden als landelijk partijvoorzitter zei hij dat de PvdA weer moet „broeien en bruisen”. Hij bedoelde: meer mensen moeten worden betrokken bij de partij en de politiek. Het stelde drie doelen: 100.000 leden (nu ruim 55.000), het partijbureau uit de Amsterdamse grachtengordel (het staat er nog) én open verkiezingen van lijsttrekkers.

De open verkiezingen zijn vooral bekend uit de Verenigde Staten, waar al jarenlang primaries worden gehouden. De PvdA-versie is afgekeken van de Franse Parti Socialiste. Die organiseerde primaires citoyennes om een linkse presidentskandidaat te kiezen die zittend president Nicolas Sarkozy moest verslaan. Drie miljoen mensen gingen naar de stembus, de partij had toen zo’n 200.000 leden.

Spekman ziet de open gemeentelijke verkiezing als proef voor de Tweede Kamerverkiezingen. „We kunnen nu mooi oefenen op dit niveau.”

En dat is nog moeilijk genoeg. Vooral het mobiliseren van ‘nieuwe’ kiezers blijkt lastig. „Het is niet zo gemakkelijk om mensen te overtuigen dat het belangrijk voor hen is”, zegt de Zoetermeerse kandidaat-lijsttrekker Margot Kranenveldt.

Doordat de voorverkiezing slechts in drie gemeenten speelt, trekt die maar weinig landelijke media-aandacht. Niet-PvdA-leden zijn nauwelijks op de hoogte. Dat beaamt Spekman, „maar je moet ook niet onderschatten hoe goed lokale krantjes worden gelezen”.

Is de gemeente dan wel een geschikte proeftuin voor open lijsttrekkerverkiezingen? Als het erom gaat niet-leden naar de stembus te trekken, valt het tegen. „Maar daar moeten we ons niet op vastpinnen”, vindt Spekman, daarvoor is het fenomeen te onbekend.

Waar de partij ook naar kijkt, is de organisatie van de open verkiezing. Dat is nog een heel karwei. Feitelijk is sprake van een complete extra verkiezing, inclusief registratie van kiezers, verkiezingsdebatten en -campagnes, inrichting van een digitaal stembureau en van fysieke stembureaus. Zoetermeer had er afgelopen zaterdag vijf ingericht, verspreid over de stad. „Dan is het voor de beheersbaarheid wel goed dat we het oefenen op lokaal niveau”, zegt Daan Bultje, verantwoordelijk voor de open voorverkiezing in Groningen.

Wat ze bij de PvdA vooral belangrijk vinden is dat de verkiezing enthousiasme wekt binnen de partij. „Positieve energie”, noemen de organisatoren in Zoetermeer, Utrecht en Groningen dat. En het is zaak die te behouden. Want straks zijn de echte verkiezingen voor de gemeenteraad, en dan zijn opnieuw opgewekte vrijwilligers nodig.

En verder maar hopen dat de geestdrift overslaat op de niet-partijleden. De Zoetermeerse PvdA-voorzitter Werner Kasten: „Het zou toch mooi zijn als je zo kritische burgers bij de PvdA kunt betrekken?”

    • Erik van Rein