Beschermheilige van de onderzoeksjournalistiek

Waarom steekt miljardair Pierre Omidyar (ex-eBay) 250 miljoen dollar in een nieuw project van Glenn Greenwald? Kijk naar wat Omidyar deed op Hawaï.

Journalist Glenn Greenwald vorige maand in Rio. Hij verlaatThe Guardian voor een project van financier Pierre Omidyar. Foto AP

Het was opmerkelijk nieuws vorige week: Glenn Greenwald, de journalist die met klokkenluider Edward Snowden de ene na de andere onthulling deed over afluisterpraktijken bij de NSA, vertrekt bij The Guardian. Hij gaat een eigen nieuwssite beginnen. Kort daarop werd de geldschieter bekend: eBay-oprichter Pierre Omidyar investeert 250 miljoen dollar (183 miljoen euro) in de nieuwe journalistieke onderneming.

Over het project van Omidyar en Greenwald is nog weinig bekend. Mogelijke aanwijzingen over de koers zijn te vinden in een journalistiek project dat Omidyar in 2010 met journalist John Temple opzette in zijn woonplaats Hawaï, Honolulu Civil Beat.

Temple en Omidyar werkten tweeënhalf jaar intensief samen. Eerder werkte Temple bij verschillende lokale media en was hij chef nieuwsdienst bij The Washington Post. Dit jaar is hij als Senior Knight Fellow verbonden aan Stanford Universiteit voor onderzoek naar innovatie in de journalistiek. In een gesprek met NRC Handelsblad vertelt Temple over zijn ervaringen met Pierre Omidyar en zijn verwachtingen van Omidyars nieuwe journalistieke avontuur.

Omidyar was buitengewoon betrokken bij de lokale nieuwssite op Hawaï, zegt Temple. De multimiljardair van Frans-Iraanse komaf – geschat vermogen 8,7 miljard dollar – was dagelijks te vinden op de redactie. „Hij zat gewoon tussen de redacteuren, in T-shirt, op slippers.” Omidyar deed programmeerwerk, maar dacht ook mee over de presentatie van verhalen, suggereerde koppen en hielp met research. „Hij heeft een goed oog voor journalistiek”, zegt Temple.

De reden voor de oprichting van Civil Beat was de <precaire staat van Hawaïaanse media. De twee kranten van hoofdstad Honolulu fuseerden. Temple: „Omidyar beschouwt de journalist als waakhond en hoeder van democratie. Journalisten brengen feiten boven water en informeren burgers, zodat zij kunnen deelnemen aan het publiek debat.” Maar kranten worden minder gelezen, en door teruglopende inkomsten hebben media minder geld om informatie boven water te halen. „Het moest anders.”

Met Civil Beat wilde Omidyar burgers op nieuwe manieren betrekken bij de lokale politiek. Temple: „Daarmee hebben we op allerlei manieren geëxperimenteerd. Journalisten noemden we bijvoorbeeld ‘verslaggever/gastheer’, om te onderstrepen dat zij een dienst verlenen aan de gemeenschap. Op de site vertelden zij waar ze mee bezig waren, zodat lezers konden reageren, meedenken en met elkaar in discussie gaan.” Begin dit jaar werd bovendien het Civil Beat Law Center opgericht, om Hawaïanen juridische ondersteuning te bieden om toegang te krijgen tot overheidsdocumenten. Civil Beat is advertentievrij, alle inkomsten komen van lezers. „Zeker in 2010 was dat gedurfd; destijds heerste nog sterk het idee dat online journalistiek per definitie gratis is”, zegt Temple.

Journalistiek gezien is Civil Beat een succes: in zijn driejarig bestaan werd de site drie keer op een rij bekroond tot ‘beste nieuwssite in Hawaï’. Of de site ook in commercieel opzicht succesvol is, is niet bekend: de onderneming geeft geen cijfers prijs over bezoekersaantallen, omzet of winst.

In het nieuwe project van Omidyar keert het idee van de journalist als waakhond zeker terug, zegt Temple. Ook speelt interactie met lezers een belangrijke rol en krijgt de onderneming een sterke juridische afdeling. Hij betwijfelt of het nieuwe project betaald zal zijn. „Als je echt impact wilt hebben, moet je zeker een deel van de artikelen gratis toegankelijk maken.”

Waar komt Omidyars betrokkenheid met journalistiek vandaan? Temple wijst op diens achtergrond als immigrant: hij is geboren in Frankrijk als enige zoon van Iraanse ouders en heeft een sterke afkeer van politieke onderdrukking en religieus fundamentalisme. „Hij wil de belofte van Amerika als land van vrijheid in vervulling zien gaan.”

Sinds de onthullingen van Snowden is Omidyar activistischer geworden. „Hij maakt zich ernstige zorgen over de inperking van burgerlijke vrijheden in de VS en wil de strijd aangaan om daar iets aan te veranderen”, aldus Temple. Een samenwerking met uitgesproken journalisten als Glenn Greenwald, Laura Poitras en Jeremy Scahill lag voor de hand.

Eerder deze maand werd bekend dat Amazon-oprichter Jeff Bezos de noodlijdende krant The Washington Post overneemt voor 250 miljoen dollar. Ook Omidyar was benaderd als mogelijke koper, maar hij wilde liever een nieuwe organisatie opbouwen, schrijft hij in een persverklaring.

Zijn tech-miljardairs de toekomst van de journalistiek? „Het feit dat twee pioniers in de e-commerce bereid zijn in kwaliteitsjournalistiek te investeren stemt hoopvol”, zegt Temple. „Maar dat betekent niet dat ze per definitie goede beslissingen nemen of zich ethisch gedragen.”

Een groot verschil is dat Bezos als CEO voltijds voor Amazon werkt, terwijl Omidyar als voorzitter van eBay zich niet hoeft te bekommeren om de dagelijkse gang van zaken. Temple: „Bezos is een slimme zakenman, maar uit zijn carrière kan ik geen betrokkenheid met kwaliteitsjournalistiek opmaken. Bij Omidyar is dat zonder meer het geval. Hij heeft geld, tijd en idealen, en is in staat om daar iets goeds mee te doen.”