Zucht. Zwarte Piet wordt een stressfactor

Nederlandse Sinterklaasorganisaties willen het uiterlijk van Zwarte Piet „geleidelijk” aanpassen Dat zal de komende jaren in stapjes gaan Intussen zijn ze bij de VN ook niet blij met Zwarte Piet

Vieren we op 5 december Sin- terklaas nog met Zwarte Pie- ten?

Op 5 december waarschijnlijk nog wel. Toch zijn Sinterklaasorganisaties bereid geleidelijk het uiterlijk van Zwarte Piet aan te passen. Dat zeggen vertegenwoordigers van de verschillende organisaties naar aanleiding van de protesten over de gedaante van de knecht van Sinterklaas. De felheid van voor- en tegenstanders in dit debat bedreigt volgens hen het kinderfeest.

Dominee Henk Leegte, voorzitter van het comité dat de Amsterdamse Sinterklaasintocht organiseert – de grootste in Nederland, met 300.000 mensen langs de straat – wil in januari praten met de belangrijkste organisaties. Doel: „Langs de weg der geleidelijkheid kunnen we dingen veranderen aan Zwarte Piet.” Leegte ziet dat de tegenstanders van Zwarte Piet in zijn huidige gedaante zich ergeren aan de optelsom: kroeshaar, donkere schmink, dikke, rode lippen en gouden oorringen. „Ik kan me voorstellen dat we om te beginnen honderd van de vijfhonderd Pieten een ander uiterlijk geven.”

Het is volgens Leegte te laat om voor de komende viering nog iets te veranderen. Zijn comité heeft deze zomer al om tafel gezeten met enkele tegenstanders van Zwarte Piet, die vinden dat hij te duidelijk associaties oproept met de slavernij.

Maar is Zwarte Piet geen im- materieel erfgoed?

Zwarte Piet staat (nog) niet op de nationale lijst voor immaterieel erfgoed. Dat is een lijst van erkende, waardevol geachte Nederlandse tradities. Ineke Strouken is als directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed verantwoordelijk voor die lijst en ze is bezig Sinterklaas er op te krijgen. Dat is al behoorlijk laat, mopperen sommige Nederlanders tegen haar. Hoezo staat het Bloemencorso van Zundert wel al op de lijst en het nationale volksfeest nummer 1 nog niet?

Dat heeft alles te maken met de controverse rond Zwarte Piet, zegt Jan van Wijk, voorzitter van het Sint Nicolaasgenootschap. „Wij hebben een aanvraag ingediend bij het Centrum voor Volkscultuur, maar we kregen te horen dat we eerst wat moeten doen aan Zwarte Piet. Zeker niet, zeg ik. De enige die wat aan Zwarte Piet kan doen is Sinterklaas, niet een kleine gemeenschap in Amsterdam.”

Hoe denkt de UNESCO over Zwarte Piet?

Op basis van de nationale lijst voor immaterieel erfgoed kan ons land nominaties voordragen voor de UNESCO-lijst voor immaterieel erfgoed. De UNESCO heeft echter al laten weten daar weinig voor te voelen. Op 17 januari viel een brief van de Verenigde Naties op de mat bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. De ondergetekenden waren vier rapporteurs op het gebied van mensenrechten, rechten van minderheden en racisme, vallend onder het kantoor van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten. De toon en de inhoud waren streng. De rapporteurs hadden „informatie gekregen” dat de traditie van Sinterklaas en Zwarte Piet in de kern racistisch is, die, „domkop en knecht” die hij is, voeding geeft aan het stereotype van Afrikanen als „tweederangs burgers”. En hoewel ze nog geen oordeel wilden uitspreken over de informatie die ze hadden gekregen, waarschuwden ze de Nederlandse regering wel dat van een aanvraag voor het opnemen van de Sinterklaasviering op de UNESCO-lijst voor immaterieel erfgoed geen sprake kan zijn, voordat de „betrokken gemeenschappen” er hun goedkeuring aan hebben gegeven.

Is Zwarte Piet overal zwart? Nee. Zo komt op de openbare basisschool De Blauwe Lijn in Amsterdam Zuidoost Sinterklaas op donderdag 5 december langs met blauwe pieten. Zo doen ze het daar al jaren. Alle veertien scholen van de Siriusgroep werken volgens een code die het bestuur heeft opgesteld. Daar staat in dat Pieten alle kleuren van de regenboog hebben, dat er geen negerfiguurtjes als versiering worden opgehangen, dat er geen liedjes worden gezongen waar de echo van slavernij in doorklinkt.

Sirius-manager Mariet Brouwers: „We hebben in het verleden demonstraties gehad op de schoolpleinen, met ouders die flyerden tegen Zwarte Piet.” Een zucht. „Het wordt een stressfactor.” Maar voor haar staat één ding voorop: „Als het kwetsend is voor onze kinderen en hun ouders, doe je het niet.”

    • Bas Blokker