‘Vrije zone’ zonder politie

Migrant die zegtAfghaan te zijn wordt gefotografeerd in een politiebureau, na aanhouding door de Servische grenspolitie. Foto’s Reuters

Het grensgebied tussen Griekenland en Macedonië is relatief vlak. Er loopt een grote snelweg, van Skopje naar Thessaloniki. Dicht bij de grens is het druk met minibusjes die Grieken naar grote, fel verlichte casino’s zoals Ramada Plaza en het Casino Flamingo Hotel brengen – en honderden euro’s lichter weer terug de grens over zetten. Buiten de lichtbundels lopen kleine groepjes migranten, meestal ’s nachts, onder leiding van een gids de ‘groene grens’ over, vertelt Sande Kitanov, hoofd van de unit mensensmokkel van het ministerie van Binnenlandse Zaken in Macedonië. Soms worden ze gespot met nachtcamera’s, vaak ook niet.

Doordat Griekenland en Macedonië een slepend conflict hebben over het gebruik van de naam Macedonië, werken de Griekse en Macedonische politie ‘totaal niet’ samen. „Erg gemakkelijk voor smokkelaars”, geeft Kitanov toe. Die doen dat namelijk wel. In Macedonië veroordeelde criminelen lopen in Griekenland vrij rond. Hij zegt precies te weten wie in de Noord-Griekse stad Thessaloniki de mensensmokkel organiseert en faciliteert, maar met die kennis kan hij niets. Migranten terugsturen naar Griekenland lukt ook niet, want de Griekse politie neemt ze niet aan.

Eenmaal in Macedonië nemen de migranten een taxi naar een busstation. Ze zitten in de bus met een gekocht kaartje. Alles zo netjes mogelijk. Op die manier maken ze zo min mogelijk medeplichtigen en vallen ze minder op. In de hoofdstad Skopje stappen ze over op een bus naar Kumanovo, een stad tegen de grens met Servië. Van daaruit lopen ze door de velden naar het dorp Lojane, pal op de grens.

Begin deze zomer liep het de spuigaten uit met het aantal illegale migranten dat in Lojane bivakkeerde en probeerde de grens met Servië over te steken. Op sommige dagen waren er meer migranten dan lokale bewoners. „Ze liepen ongestoord rond. De politie kreeg anonieme tips en klachten van bewoners die zich daar niet veilig bij voelden”, vertelt Kitanov. „Veel van de huishoudens in Lojane waren bij de smokkel betrokken.”

Net als Servië is Macedonië voor de migranten geen eindbestemming. Ze moeten er alleen doorheen, nadat ze via Turkije Griekenland binnen zijn gekomen. Voor Macedonië zou het gemakkelijker zijn de andere kant op te kijken en de migranten gewoon door te laten. Een beleid dat volgens migratie-experts erg zou lijken op de huidige praktijk. Kitanov kijkt verontwaardigd bij die suggestie. „Natuurlijk doen we dat niet.” Macedonië wil, evenals Servië, EU-lid worden. Tijdens gesprekken daarover – officiële onderhandelingen zijn nog niet begonnen – is de boodschap van Brussel duidelijk. De EU wil geen zeef erbij, maar een buffer.

In Lojane wonen vrijwel uitsluitend Albanese Macedoniërs. De meeste gezinnen hebben familie in Miratovac. Sommigen hebben land aan beide zijden van de grens. Vroeger liep tussen Lojane en Miratovac een doorgaande weg en een busverbinding. Verlaten benzinestations herinneren aan die tijd. Sinds het uiteenvallen van Joegoslavië is de weg gesloten en raakt het wegdek langzaam overgroeid door acacia’s.

In Lojane zelf rijden volop auto’s, wordt knoflookworst gegrild en zitten overal mannen op bankjes onder bomen. Op een heuvel tussen het dorp en de grens wassen mannen met een donkere huid zich bij een beek. „We zijn een ‘vrije zone’”, zegt een taxichauffeur die niet met zijn naam in de krant wil – er zijn al genoeg taxichauffeur gearresteerd. Wat dat wil zeggen? Hij haalt zijn schouders op. „Geen grenspolitie, geen gewone politie.” Bezoek van de autoriteiten is zeldzaam. Dat is al zo sinds in 2001 in Macedonië bijna een burgeroorlog uitbrak tussen de Albanese minderheid en Slavisch Macedonische meerderheid. In Lojane en Vaksince, het dorp ernaast, staan mannen op de uitkijk. Die bellen naar het dorp als politie wordt gesignaleerd. In juni viel de politie binnen met speciale eenheden. Die hadden natuurlijk niet de normale toegangsweg genomen om het dorp te benaderen, zegt Kitanov, anders was iedereen al weggeweest. Er zijn 22 mensen gearresteerd. De meesten boden illegale migranten voor 5 tot 10 euro per nacht onderdak of werkten als taxichauffeur. Een werkte bij de grenspolitie.

De belangrijkste arrestatie was een Afghaan die al twee jaar in Lojane woonde en die geldt als spin in het smokkelnetwerk. „Sinds begin 2012 is de modus operandi veranderd en is de smokkel vrijwel geheel in handen van Afghanen en Pakistanen”, vertelt Kitanov. „Ze hebben geen zin meer om honderden euro’s aan onze burgers af te dragen.”

Eenmaal in Lojane sturen migranten hun familie in bijvoorbeeld Duitsland of Zweden een sms met instructies om geld te sturen voor de verdere reis. Via Western Union ontving de Afghaan zo alleen in 2012 al ruim 1,2 miljoen euro. Sinds de inval slapen migranten niet meer in het dorp, maar bij een beekje in de heuvels eromheen.

Macedonië is dan misschien nog geen EU-lid, maar heeft ook steun nodig, zegt Kitanov. Migranten tegenhouden, voeden en onderdak bieden is duur. De capaciteit in het opvangcentrum is beperkt. „Dit is voor ons een groot probleem.”