Succesvol zijn is een keuze

Ondernemende en succesvolle mensen gaan uit van mogelijkheden en hebben wilskracht en discipline. Gelukkig valt dat te aan te leren.

Foto´s ...

Bastiaan Zwanenburg verkoopt online houten zonnebrillen. Sinds maart behaalde hij daarmee al een omzet van bijna 200.000 euro. De helft van de opbrengst is voor hem, want hij heeft 50 procent van de aandelen in handen. En hij is bezig met het opzetten van een nieuwe site – wat dat wordt, kan hij helaas nog niet vertellen.

Bastiaan is pas 17 jaar oud. Hij zit op school en werkt daarnaast twintig à dertig uur per week aan zijn eigen bedrijf. Via woodify.nl verkocht hij al vijfduizend brillen. Die laat hij in China maken, in fabrieken die hij vond hij via „een soort marktplaats voor Chinese fabrieken”. Hij bouwde zijn website zelf. Zijn verklaring voor het succes: „Je moet vooral een drive hebben om je idee uit te voeren, en liefde voor wat je doet.”

Hoe komt Bastiaan aan zo’n ondernemingsdrift? Zijn zijn vader of moeder ook zo initiatiefrijk en zit het in zijn genen? Of heeft hij voorbeelden van soortgelijke bedrijven in zijn omgeving en raakte hij geïnspireerd? Met andere woorden: is die drive om om succesvol te willen zijn – en vaak daarmee gepaard gaan: rijk te willen worden – aangeboren of aangeleerd?

Erica Verdegaal, econoom en columnist van deze krant, weet het antwoord wel. Aangeleerd! In elk geval, voor een groot deel. „Ik was zwanger en vroeg me af of het helpt als je je kind een financiële opvoeding geeft.” Ze las er boeken over met titels als Big bucks for kids, The kids’ business book en Kids can make money too. Wat blijkt: ondernemen en geld verdienen lukt pas als het in je bewustzijn zit, liefst van jongs af aan. Een van haar favoriete boeken is Secrets of the millionaire mind van T. Harv Eker. Verdegaal: „Volgens Eker begint geld verdienen in je hoofd. De rijken denken anders dan de niet-rijken. Zo zal iemand die zich niet kan voorstellen rijk te zijn, het zelden schoppen tot miljonair.”

Verdegaal is ervan overtuigd dat je je kind een ondernemende geest kunt bijbrengen. „In de supermarkt gaf ik mijn zoon Simon niet zomaar alles wat hij wilde. Dan leert hij dat hij er niks voor hoeft te doen. En op Koninginnedag hebben we op de vrijmarkt gestaan.”

De verleiding weerstaan

Je moet discipline hebben om succesvol te zijn, betoogt de Amerikaanse psycholoog en auteur Joachim Posada. Zijn boek Don’t eat the marshmallow... Yet! The secret to sweet success in work and life (meer dan 3 miljoen exemplaren verkocht) is gebaseerd op de uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek van Walter Mishel uit de jaren zestig, waarbij met behulp van een marshmallow aangetoond kan worden of kinderen later succesvol worden of niet. Bij dat onderzoek kregen jonge kinderen een marshmallow. Als ze die niet opaten, kregen ze er een kwartier later nog een, werd hen verteld. Tweederde kon de verleiding niet weerstaan, eenderde wel. Uit een vervolgstudie bleek dat de kinderen die de verleiding niet konden weerstaan later minder succesvol waren dan kinderen die wél konden wachten.

Bovendien krijgen kinderen met minder zelfbeheersing vaak ook meer problemen in hun latere leven. Dat betogen de hoogleraren psychologie en neurowetenschappen Terrie Moffitt en Avshalom Caspi. Zij ontdekten dat kinderen met minder zelfbeheersing later vaker een zwakke gezondheid en overgewicht hebben, met verslavingen en financiële problemen kampen en meer crimineel gedrag vertonen dan kinderen die wel gedisciplineerd waren.

Die wilskracht valt gewoon te leren, stelt Robert Kiyosaki, auteur van het boek Rich dad, poor dad (26 miljoen exemplaren verkocht). Iedereen is geboren met een bepaald talent, maar dat wordt vaak ondergesneeuwd door angst en twijfel, schrijft hij. En: mensen kunnen hun eigen succes creëren – hij is daarvan het levende bewijs. Het komt er kort gezegd op neer dat zijn eigen vader, de poor dad, hard werkt maar er nooit echt beter van wordt. Geld vindt hij niet belangrijk, als er maar genoeg is om de rekeningen te betalen. De ‘rijke vader’ – de vader van zijn beste vriendje – zegt niet: ‘ik kan het niet betalen’, maar: ‘hóé kan ik het betalen?’ Hij is onafhankelijk, een selfmade man en ‘financieel intelligent’. Met welke genen Kiyosaki ook behept was, hij besloot niet de kant op te gaan van zijn biologische vader, maar het voorbeeld te volgen van de vader van zijn vriendje.

Wilskracht is een proces

Bij Kiyosaki speelt nurture (aangeleerd) een grotere rol dan nature (aangeboren) als het om geld verdienen gaat. Hij wílde het anders doen dan zijn vader. En wilskrachtige mensen blijken superieur in het automatiseren van hun eigen gedrag ten behoeve van hun doel, schreven John Tierney en psycholoog Roy Baumeister in het boek Willpower . In een interview in de Volkskrant zei Baumeister vorig jaar: „Genen doen er toe, natuurlijk. Maar als het om zelfbeheersing en wilskracht gaat, spelen ook andere dingen een rol. Oefening bijvoorbeeld.” Wilskracht is dus vooral een proces, geen diepe morele eigenschap. En dat proces kun je trainen.

Hebben genen dan helemaal geen invloed op hoe ondernemend iemand is? De Amerikaanse psycholoog Richard Arvey onderzocht onder meer in hoeverre leiderschapskwaliteiten aangeboren zijn of aangeleerd en kwam tot de conclusie: 40 procent aangeboren. Ook de Nederlandse wetenschapper Matthijs van der Loos zocht voor zijn promotieonderzoek naar het ‘ondernemersgen’. Dat vond hij niet – wel is hij van mening dat ondernemerschap beïnvloed wordt door honderden of zelfs duizenden genen met ieder een klein effect. Volgens Van der Loos spelen ook andere factoren een rol, zoals geslacht, opleidingsniveau en risicovoorkeuren. Natuurlijk kunnen sommige van die eigenschappen ook weer genetisch bepaald zijn.

Econoom Verdegaal leerde haar zoon ondernemend te zijn door op de vrijmarkt te gaan staan en door een folderwijk te nemen. „Niet puur om het geld, maar omdat je van zelf geld verdienen en ondernemen veel leert. Je moet rekenen, beleefd zijn, communiceren, plannen en je afspraken nakomen. Met die vaardigheden kun je je beter redden in het leven.”

    • Marleen Luijt