Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Onheilspellende muziekjes

Als Internet al in de jaren zeventig beschikbaar was geworden, dan was het een staatsvoorziening geweest. Er zou politieke consensus zijn dat een internetaansluiting essentieel is voor elke Nederlander om te kunnen communiceren, om als volwaardig burger mee te kunnen doen aan de samenleving. Er zou één provider zijn, één glasvezelnetwerk met één abonnement voor één prijs, en duizenden ambtenaren in dienst.

En als ook maar iemand zou suggereren dat het internetbedrijf ook in private handen zou kunnen functioneren, of ernstiger, dat de hele markt vrijgegeven zou kunnen worden, zouden de burgers woedend worden. Ze zouden beweren dat privatiseren internet duurder en langzamer zou maken omdat commerciële bedrijven de infrastructuur niet goed zouden onderhouden.

Daaraan dacht ik toen ik deze week het VPRO-programma Slag om Europa zag, gepresenteerd door Roland Duong en Teun van de Keuken. Met een onheilspellend muziekje op de achtergrond kondigen ze aan dat het drinkwater geprivatiseerd zou moeten worden door een nieuwe Europese wet. Jawel. Drinkwater! Zelfs dat willen we in de uitverkoop doen! Wat volgt is een heerlijk suggestief stukje televisie, dat we kennen uit afleveringen van Keuringsdienst van Waarden, waar we erachter komen dat bospaddenstoelen niet écht allemaal uit het bos komen en Turkse yoghurt niet écht uit Turkije komt.

Wat blijkt? Er is geen sprake van dat de lidstaten hun drinkwaterbedrijven verplicht moeten privatiseren. Anders ligt het voor landen die financiële steun ontvingen tijdens de eurocrisis. Portugal bijvoorbeeld, dat 78 miljard euro steun kreeg om het te behoeden van de ondergang, moet zijn indrukwekkende collectie staatsbedrijven (scheepswerven, verzekeringsmaatschappijen en een luchtvaartmaatschappij) van de hand doen. En daar horen ook de drinkwaterbedrijven bij. Neoliberalisme noemen de presentatoren dat dan. Teun van de Keuken interviewt een vrouw in een bakkerij, een gemeentepoliticus, een groep demonstranten en de oud-directeur van een waterbedrijf. En surprise surprise, ze zijn allemaal tegen. Drinkwater privatiseren zou resulteren in een hogere prijs en slechtere kwaliteit omdat bedrijven (soms zelfs uit China, bah) zouden verzuimen om de infrastructuur te onderhouden. In het tv-programma is alleen D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld vóór de privatisering. Jawel, een Noord-Europese liberale politica, die ergens heel ver weg in een steriele Brusselse hal de gruwelijke dictaten aan Portugal steunt.

Ondanks het onheilspellende muziekje ga je je tijdens zo’n uitzending toch afvragen waarom drinkwater eigenlijk zo anders is dan al die andere nutsvoorzieningen die we privatiseerden in Nederland, zoals elektriciteit, gas, telefonie en openbaar vervoer. Drinkwater is eigenlijk precies zo’n voorziening waar je heel duidelijk prestaties als kwaliteit en prijs in de gaten kunt houden en richtlijnen kunt voorschrijven.

Maar dat soort argumenten doen er allemaal niet toe. De onheilspellende muziekjes zitten niet alleen in het televisieprogramma. Ze zitten vastgespijkerd in de hoofden van de mensen. Water is een gevoelskwestie. Ook al loopt half Nederland met plastic flesjes mineraalwater rond (ongeveer 1000 keer duurder dan kraanwater), toch zijn we ervan overtuigd dat het kraanwater spotgoedkoop moet blijven, van excellente kwaliteit en dat staatsbedrijven daar altijd beter in zijn.

Noem mij maar neoliberaal, maar de aanname dat commerciële bedrijven per definitie slechter presteren dan de staat, is nogal achterhaald. De stroom valt niet vaker uit dan vroeger. Het openbaar vervoer verbeterde bijna overal waar het werd aanbesteed. En internet is bijna volledig zonder staatsbemoeienis in Nederland uitgerold. Nooit kwam iemand op het idee om internetgelden te laten innen en van rijkswege modems te distribueren. Er kwam een prachtig glasvezelnetwerk en aansluitingen voor 94 procent van de huishoudens. Internet deed het beter zonder staatsbemoeienis. Misschien water ook wel.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

    • Rosanne Hertzberger