Kiev zet cruciale stap naar EU

Het besluit van de president Janoekovitsj van Oekraïne ex-premier Timosjenko vrij te laten, is een klap voor Moskou.

Oekraïne heeft een cruciale concessie gedaan om het laatste obstakel voor het associatieverdrag met de Europese Unie weg te nemen. President Viktor Janoekovitsj heeft definitief besloten zijn gevangen rivaal Joelia Timosjenko vrij te laten voor medische behandeling in Duitsland.

Dit besluit van de regering in Kiev is een majeure politieke tegenslag voor Rusland dat grote druk uitoefent op Oekraïne om lid te worden van de Euro-Aziatische Douane-Unie. Deze economische tolunie onder auspiciën van Rusland is bedoeld als alternatief voor de vrijhandelszone van de EU.

Het Oekraïense parlement heeft het signaal van Janoekovitsj meteen opgepakt. Vrijdag is in de Verchovna Rada een wet ingediend om Timosjenko, die in Charkov een straf van zeven jaar uitzit, te kunnen vrijlaten zonder dat ze formeel gratie krijgt. Volgende week staat de wet al op de agenda.

De kans dat het Oekraïense parlement de wet afwijst, is gering. Weliswaar vindt de partij van Timosjenko de wet niet ver genoeg gaan – ze eist amnestie – maar ook haar aanhangers beseffen dat deze halve oplossing een belangrijke concessie is aan met name Duitsland, dat zich het hardst heeft ingespannen voor de ex-premier.

Bovendien prevaleert de politieke consequentie van de geclausuleerde vrijlating van Timosjenko: te weten een associatieverdrag met Europa. De keus daarvoor wordt breed gesteund in Oekraïne. Zowel de regeringspartij als de oppositie staat er achter. Alleen de communisten zijn tegen.

De dochter van Timosjenko verwacht dat haar moeder rond 19 november naar Duitsland vertrekt. Ook dat moment is symbolisch. Tien dagen later vindt in de Litouwse hoofdstad Vilnius een topconferentie van landen van het Oostelijk Partnerschap en de EU plaats. Daar worden vermoedelijk de associatieverdragen getekend, niet alleen met Oekraïne maar wellicht ook met Georgië en Moldavië, drie Sovjetrepublieken die tot 1991 deel waren van Moskous invloedssfeer.

Tot nu toe heeft alleen Armenië gekozen voor toenadering tot de Euro-Aziatische Douane-Unie, waarvan nu Rusland, Kazachstan en Wit-Rusland lid zijn. Plus de internationaal amper erkende van Georgië afgescheiden provincies Zuid-Ossetië en Abchazië.

Wit-Rusland heeft op zijn beurt gedreigd om de tolunie juist te verlaten. Als Moskou in januari 2014 de importheffingen op olieproducten uit Wit-Rusland niet afschaft, gaat Minsk de Euro-Aziatische Gemeenschap de rug toekeren, heeft president Aleksandr Loekasjenko vorige week vrijdag gezegd. Loekasjenko speelt Rusland en Europa vaker tegen elkaar uit. Maar met de top in Vilnius in aantocht is dit laatste dreigement voor Rusland nu een serieuzer signaal dan anders.

    • Hubert Smeets