Katholiek, Iers en Labour

Ajax wacht komende dinsdag in Glasgow een orkaan van lawaai. East End is er klaar voor.

Rod Stewart op de tribune met zijn zoon Alastair. De Britse rockzanger (68) is een hartstochtelijke fan van Celtic. Foto Ross McDairmant

Zaterdagmiddag vijf voor drie, op rij E stoel 16 gaat een man met zonnebril en geblondeerd haar zitten op zijn vaste plek. Vijftigduizend toeschouwers in het imposante Celtic Park juichen. Zanger en superfan Rod Stewart (68) is er vanmiddag bij. De wedstrijd tegen Motherwell, een topper in de Scottish Premiership, kan beginnen.

Zouden de spelers van Ajax beseffen wat hun te wachten staat als ze komende dinsdag in Glasgow het veld betreden voor het Champions League-duel tegen Celtic? Hoor de Schotse fans minutenlang vol overgave You’ll never walk alone galmen, voorafgaand aan de vorige groepswedstrijd tegen Barcelona. Zoals katholieke gelovigen het Ave Maria zingen in de Sint-Pieter. This is Paradise, schrijven groen-witte vlaggen op de torenhoge North Stand, uitpuilend met bijna dertigduizend fans. De nederlaag (1-0) deerde niemand echt.

„Tegen Barcelona was het een gekkenhuis”, vertelt Virgil van Dijk, de Nederlandse verdediger die dit seizoen van FC Groningen naar Celtic kwam en al snel is uitgegroeid tot publiekslieveling. Olé-olé, olé-olé, Virgil van Dijk-Dijk, klinkt begin oktober voor het duel tegen Motherwell vanaf The Jungle, het vak met de fanatiekste fans. „Qua supporters is geen enkele club beter dan Celtic. Als je de tunnel uitkomt, hoor je ze voluit schreeuwen en dat houdt nooit op. Echt kippenvel. Negentig minuten lang staan ze achter hun ploeg.”

Zelfs zonder publiek, op zomaar een zaterdagochtend voor de wedstrijd, is de entree naar het veld indrukwekkend. Door een nauw gangetje, met tegels aan de muur met de namen van iedereen die ooit voor Celtic speelde. Onder de historische tribune door met plaatsen voor het leven voor clubiconen als Billy McNeill, in 1967 aanvoerder van de ‘Lisbon Lions’, het team dat in de Portugese hoofdstad de Europa Cup 1 won. Of voor Rod Stewart, vorig jaar als in tranen toen zijn Bhoys voor de Champions League sensationeel het grote Barcelona versloegen.

„Ik was toen voor Barça”, zegt Van Dijk, die dat duel op tv zag. „Maar daarna ben ik voor Celtic geworden en heb ik een zwak voor deze club gekregen. Nederlanders onderschatten hoe groot Celtic is. Je merkt het aan alles. De historie, het shirt, de groen-witte kleuren, die strepen. Hartstikke mooi tenue. Iedereen is er trots op.”

Professor Robert ‘Bob’ Davis, hoogleraar religieuze en culturele educatie aan de Universiteit van Glasgow, is al Celtic-fan vanaf zijn vijfde. „In 1964 zag ik samen met mijn vader voor het eerst een wedstrijd, nog altijd heb ik twee seizoenkaarten.” De magie van Celtic Park? „Dit stadion heeft meer dan Anfield Road [Liverpool, red.], Old Trafford [Man United] of Ibrox [Rangers]. Er hangt zo veel emotie om heen. Je voelt de band met het verleden. De grond is dezelfde waar de club in 1888 begon, een van de armste plekken van Schotland. Een permanente herinnering aan de roots van Celtic Football Club.”

Meer dan een miljoen straatarme Ierse immigranten spoelden in de tweede helft van de negentiende eeuw over de River Clyde aan in East End, vertelt Davis. „Ze waren hier niet welkom, omdat ze arm waren én omdat ze katholiek waren. De kerk heeft Celtic opgericht, vanuit motieven als liefdadigheid, opvoeding, gezondheid en recreatie.” Broeder Walfrid geldt als stichter, zijn standbeeld staat voor het stadion. „Niet discrimineren naar ras of religie en geld inzamelen voor de armen, dat waren zijn uitgangspunten.” East End bleef een sloppenwijk, maar had Celtic als gemeenschappelijke trots. „Met een duidelijke identiteit: katholiek, Iers en ‘Labour’, de politieke kleur van de Ierse minderheid.”

De identiteit van de club werd versterkt door de aanwezigheid van het tegendeel. Glasgow Rangers – opgericht in 1872 en recordkampioen met 54 landstitels – is protestants, Engels georiënteerd en conservatief. Geen derby ter wereld met heviger emoties dan The Old Firm, waarin Rangers en Celtic sinds 1888 streden om de heerschappij in het Schotse voetbal. Streden, want na een faillissement in 2012 werd Rangers teruggezet naar de vierde divisie. „De strijd heeft zich verplaatst naar het internet”, zegt Davis. „Het lijkt soms zelfs erger, nu de uitlaatklap van de onderlinge confrontaties op het veld er niet meer is.”

De scheiding tussen katholieken en protestanten verdeelt Glasgow nog steeds, aldus Davis, die veel onderzoek deed naar het sectarianism, het gescheiden naast elkaar leven van beide groepen. „De katholiek-Ierse bevolkingsgroep is nog steeds slachtoffer van sektarisme en racisme. Het percentage haatmisdaden is onacceptabel hoog. Er zijn geweldsincidenten na wedstrijden en doordeweeks aanvallen in de stad op voetbalfans die clubkleuren dragen.” Celtic-coach Neil Lennon, Noord-Ier van katholieke huize, was slachtoffer. „Hij is in 2011 bedreigd, kreeg namaakbombrieven en moest continu worden bewaakt.”

Zonder Rangers, dat in de derde divisie opnieuw met bestuurlijke en financiële problemen kampt, heeft Celtic het rijk alleen. „We hebben Rangers nodig als tegenstander om van te kunnen winnen”, stelt Davis. „Al zijn niet alle fans dat met mij eens. Zij lachen Rangers liever uit. Kortzichtig. Celtic is nu elk jaar verzekerd van Champions League-deelname, maar wekelijks een potje zonder tegenstand in de Schotse Premiership gaat ook vervelen.”

Virgil van Dijk vermaakt zich nog prima. „Het Schotse voetbal wordt onderschat”, zegt de uitblinker van het met 2-0 gewonnen duel tegen Motherwell na afloop op de hoofdtribune. Klaterend applaus na elke actie? „Ze hebben hier grote waardering voor een sliding of het winnen van een kopduel. Heel anders dan in Nederland, typisch Brits. Een genot.” Hij verheugt zich op Ajax. „Wij willen winnen, thuis en uit. We zijn een hecht team en hebben de kwaliteiten om Ajax te verslaan.”

Tegen Motherwell, met de coach langs de lijn in korte broek, speelt Celtic voetbal met bite. Het mes tussen de tanden op de cruciale momenten. Working-class football, typeert Davis, maar wel met sprankjes pure klasse. Zie de Ierse aanvaller Anthony Stokes opstaan en een afgeweken bal zomaar half-volley in de verre hoek jagen. Of de uitstraling van de ruim twee meter lange Fraser Forster, die al eens werd opgeroepen voor de Engelse nationale ploeg. En dan doet de Griekse spits Georgios Samaras, lieveling van de fans, vandaag wegens griep nog niet eens mee. „Sammie beschikt over extra kwaliteiten die dit team nodig heeft”, zegt Van Dijk.

„Ik doe mijn best voor het team en mijn ploeggenoten”, blijft de voormalige speler van sc Heerenveen zelf bescheiden in het weekblad Celtic View. „De fans omarmen internationale sterren die de idealen en identiteit van Celtic overnemen”, zegt professor Davis. „Daarom houden ze hier van Pierre van Hooijdonk, Henke Larsson en nu van Samaras. De club weerspiegelt de stad, die steeds meer kosmopolitisch wordt. Het voetbal mondialiseert en commercialiseert. De tijd van de Lisbon Lions, toen we met louter spelers uit Glasgow de Europa Cup wonnen, komt niet terug.”

De ziel van de club verandert nooit, stelt Davis. „Het katholicisme en de Ierse achtergrond worden in de 21ste eeuw minder beleefd. De arme Ierse bevolking heeft zich enorm opgewerkt. Dat zie je terug in het stadion. Artsen, zakenmensen, ambtenaren, leraren, studenten. Maar de achterliggende waarden blijven hetzelfde. Via Celtic Charity doet de club nog steeds veel aan liefdadigheid. Ze bezoeken scholen, gebruiken voetbal als middel voor integratie. Dat is tegenwoordig meer de identiteit van Celtic dan de traditionele waarden.”

Glasgow East End on the Move, staat op posters langs de Gallowgate, de lange weg van treinstation Belgrove naar Celtic Park. Zwerfafval en verkrotte huizenblokken. Volgend jaar komen de Commonwealth Games, ‘de Olympische Spelen van het Gemenebest’, naar Glasgow. „Het hart van de Games ligt in East End”, vertelt Davis. „Celtic draagt bij aan de ontwikkelingen en de fans zijn daar trots op. Het levert banen op, nieuwe scholen, infrastructuur, sportfaciliteiten.”

Het meest tastbare bewijs is het nagelnieuwe sportcomplex recht tegenover Celtic Park, met hallen voor baanwielrennen, atletiek, zwemmen, turnen en plaats voor duizenden toeschouwers. Alleen die naam: Emirates Arena.

Maar de Lisbon Lions zijn nooit ver weg. Een uur na afloop van Celtic-Motherwell stapt een vieve zeventiger met kromme benen langs de standbeelden van de legendarische – protestantse – coach Jock Stein en de kleine vedette Jimmy ‘de Vlo’ Johnstone. Handtekening hier, foto daar. „Ik verheug me al op de wedstrijden tegen Ajax”, zegt clubicoon Billy McNeill. „Doe de groeten aan mijn vriend Wim Jansen.”

    • Maarten Scholten