James Bond van het schaken ontmaskerd

Als de FIDE om de paar jaar weer eens een herziening van de regels rondstuurt, vraag je je af of dat nodig is. Weten we dan nog steeds niet hoe we moeten schaken? Maar eerlijk is eerlijk, soms komen die veranderingen niet voort uit regelzucht, maar zijn ze afgedwongen door veranderende omstandigheden.

Op 1 juli 2014 gaat een verscherping in van de regel die zegt dat iemand zijn partij verliest als zijn mobiele telefoon afgaat. Een mobieltje meenemen dat uitgeschakeld is, mag nu nog wel.

Straks krijgt iedereen die een mobieltje of een ander elektronisch apparaat in de speelzaal brengt, een nul. Aan of uit doet er dan niet meer toe. Het is een maatregel tegen schaakcriminelen die zich laten voorzeggen door computers, al vrees ik dat het niet veel zal helpen.

Dit jaar zagen we de opkomst en ondergang van Borislav Ivanov, een 25-jarige Bulgaarse schaker die lang een bescheiden bestaan leidde met een rating van ongeveer 2200, maar in januari 2013 een grote sprong voorwaarts van 115 punten maakte.

De successen hielden aan. In het ene na het andere toernooi versloeg hij topschakers. Er werd opgemerkt dat zijn zetten te vaak overeenkwamen met de eerste keuzes van computerprogramma’s, dat hij in ingewikkelde stellingen zonder na te denken schitterende zetten op het bord bracht en dat hij zich vreemd gedroeg aan het bord. Twintig Bulgaarse schakers tekenden een verklaring waarin ze weigerden tegen hem te spelen.

Ivanov liet zich gretig links en rechts interviewen en ontkende schuld. Hij werd de James Bond van de schaakwereld genoemd en haalde de New York Times en de Washington Post. Het was duidelijk dat hij de boel voor de gek hield, maar hoe?

De val van Ivanov kwam toen hij begin deze maand tijdens een Bulgaars toernooi bij een scherpe controle weigerde zijn schoenen uit te doen, volgens hem omdat zijn sokken stonken.

Ieder groot man heeft zijn fouten en bij mij zijn het mijn voeten, zei Hein Donner eens. Bij Ivanov misschien ook.

De conclusie was snel getrokken. In Ivanovs schoenen zaten dus de microcomputers, die hij met zijn tenen bediende. Denk niet dat het niet kan. In Las Vegas werd het al omstreeks 1980 gedaan door spelers die de bank wilden kraken door de baan van het rouletteballetje te voorspellen.

In ieder geval mocht Ivanov niet meer aan Bulgaarse wedstrijden meedoen, en kort daarna zei hij dat hij met schaken stopte.

Laten we niet paranoïde worden. Voor de volgende slotaanval van de winnaar van het Tsjigorin Memorial in St. Petersburg steek ik mijn hand in het vuur.

Maxim Matlakov - Pavel Eljanov, Tsjigorin Memorial 2013

Zie diagram boven

22...Lh3 Zwart dreigt mat met 23...Dg4. Als wit de loper neemt gaat hij na 23. gxh3 Dxh3 ook mat, bijvoorbeeld 24. f3 Tc2 25. Tf2 Pxf3+ 26. Kh1 Dxh2+ 27. Txh2 Txh2 mat. En na 23. f3 of 23. f4 wint zwart met 23...Tc2. 23. Dd4 Alles lijkt nog in orde voor wit. 23...Pf3+ 24. gxf3 Te4 Het ene mooie offer na het andere. Na 25. fxe4 Dg4+ gaat wit mat. 25. Dxd5 Om 25...Tg4+ 26. fxg4 Dxg4+ te weerleggen met 27. Dg2. 25...Txb4 Zwart dreigt 26...Tc5 gevolgd door 27...Tg5+. 26. Tfd1 Na 26...Tc5 heeft wit nu 27. Dd8+ 26...Txb5 27. Dxb5 Tc5 28. Td8+ Heeft zwart dit over het hoofd gezien? 28...Dxd8 29. Dxc5 Df6 Zwart heeft alles gezien. Hij dreigt 30...Dxa1+ en 30...Dxf3. Wit gaf op.

    • Hans Ree