Gezocht: keien in controle

De ECB moet over een jaar toezicht houden op alle banken in de eurozone. De komende tijd worden 1.000 mensen gerekruteerd. En de banken betalen het allemaal zelf.

Graffiti op een muur voor de kantoortoren in aanbouw van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Foto’s AFP, Bloomberg

Afgelopen maanden moesten werknemers bij de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt, die al krap zaten, nog verder inschikken: er kwamen tachtig mensen bij. Binnenkort arriveren er nog eens dertig. Allen zijn gedetacheerd door nationale banktoezichthouders uit de zeventien eurolanden. Ze helpen de ECB bij de voorbereiding op een enorme, volgens sommigen riskante klus waar de bank zelf geen expertise voor heeft: sterk bankentoezicht in de eurozone.

Tot dusver waren alleen nationale toezichthouders hiervoor verantwoordelijk. De ECB deed slechts monetair beleid, voor de euro. „Maar banken werden zo groot dat nationaal toezicht ontoereikend werd”, zegt Steven Keuning aan de telefoon in Frankfurt. Hij is de hoogste Nederlander bij de ECB en belast met personeelszaken, financiën en organisatie.„Dit is één van de lessen van de crisis. Daarom gaan wij toezicht houden: direct toezicht op de 130 grootste banken in de eurozone, ofwel 85 procent van de hele banksector, en indirect over álle banken. Dit is een grote opgave. We moeten alle expertise van buiten halen. Destijds hadden we vier jaar om de ECB op te richten, maar dit bankentoezicht moet er binnen één jaar al zijn. Dit moet slagen. Dus moeten we de beste mensen hebben.”

Keuning was tot de introductie van de euro directeur bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hij erkent dat de ECB een reputatie te verliezen heeft. Als bankentoezicht faalt, ondermijnt dat de monetaire status van de ECB – dezelfde ECB die vorig jaar met beloftes tot obligatieaankopen de eurocrisis wist te temperen. Zodra regeringsleiders eind 2012 hadden beslist de ECB verantwoordelijk te maken voor toezicht, kwamen nationale toezichthouders, vertegenwoordigers van centrale banken en ECB’ers bijeen. Ze vormden vijf werkgroepen, die op volle toeren draaien.

Bitter politiek gevecht

Eén werkgroep brengt in kaart wat de belangrijkste banken zijn, en hoe je dat vaststelt. Deze criteria bepalen wie onder direct ECB-toezicht komt en wie niet. Kleinere banken houden nationaal toezicht, al kijkt de ECB mee en kan ze zonodig ingrijpen. Vorig jaar vochten Frankrijk en Duitsland hierover een bitter politiek gevecht uit. Frankrijk, dat immense banken heeft, wilde álle banken onder direct ECB-toezicht laten vallen. Duitsland, dat vooral kleinere banken heeft, stak hier een stokje voor. Beide landen volgen nu nauwlettend waar de lat precies komt te liggen.

Een tweede werkgroep legt de juridische basis voor de operatie. Dat wordt een soort ‘grondwet’ waarin staat wat de werkverdeling is tussen ECB en nationaal toezicht, wat de sancties zijn, of en wanneer landen een tegenvoorstel kunnen indienen als de ECB wil ingrijpen, enzovoort. De derde werkgroep schrijft een handboek met de nieuwe methodologie. Hierin wordt bijvoorbeeld vastgelegd hoeveel toezicht van afstand wordt gedaan (waarbij banken gegevens naar de ECB sturen) en hoeveel binnen banken zelf (toezichthouders die langskomen). Elk land regelt dat nu anders. Iedereen vindt zíjn model het beste. In het handboek vind je de best practices terug – zoals de Nederlandse traditie om eerst naar een macroverhaal te kijken en dan in te zoemen naar details bij een bank. Dit handboek wordt straks in Frankfurt én de hoofdsteden gebruikt, benadrukt Keuning. „Omdat nationaal toezicht zal overlopen in Europees toezicht en er constante samenwerking komt, moet iedereen geleidelijk dezelfde procedures gaan volgen.”

De vierde werkgroep legt vast welke bankgegevens straks binnenstromen en hoe ze worden verzameld en verwerkt. De vijfde, onder leiding van Anthony Kruizinga van De Nederlandsche Bank, bereidt de grondige doorlichting van Europese bankbalansen voor die de ECB volgend jaar moet uitvoeren. De ECB wil dat die „diepgaand en rigoureus” is.

Keiharde granties

Terwijl deze werkgroepen afgelopen maanden bezig waren, voerden regeringen, de Duitse Bondsdag, het Europees parlement en de ECB nog politieke veldslagen over inspraak bij topbenoemingen, een Europees fonds voor de afwikkeling van bankfaillissementen en de gevolgen voor niet-eurolanden. Het Verenigd Koninkrijk, géén euroland, eiste keiharde garanties voor de City. Daardoor ging pas deze week het licht op groen voor Europees toezicht – bijna een jaar nadat regeringsleiders besloten dat het er moest komen. Al die tijd kon de ECB geen toezichthouders aanstellen, of kantoorruimte regelen. De bank heeft exact één jaar voor het toezicht echt begint.

Eind september werden de vacatures voor de ‘oppertoezichthouders’ gepubliceerd. Chef wordt wellicht Danielle Nouy, de gerespecteerde Franse banktoezichthouder die al getipt werd toen de plannen twee jaar geleden nog embryonaal waren. Bij deze topbenoemingen, waarbij het Europees parlement enige zeggenschap krijgt, spelen politiek en nationaliteit een rol. In december hoopt de ECB ze rond te hebben. De werving van alle anderen gaat zoals elders bij de bank, zegt Keuning: „We letten niet op nationaliteit, alleen competentie telt.”

Expertise uit thuisland

In totaal neemt de ECB komend jaar 1.000 mensen aan: 800 toezichthouders, 200 ondersteunende staf. Ter vergelijking: in de hele eurozone werken 6.000 mensen aan banktoezicht. „Iedereen is erbij gebaat als de besten bij ons komen”, zegt Keuning. Bij BaFin, de Duitse toezichthouder, klaagde iemand dat „wij onze beste mensen aan de ECB kwijtraken”. De ECB wil van dit wij-zij-denken af. Europa’s grootste banken krijgen elk een toezichtsteam, geleid door een ECB’er. De rest van het team bestaat uit toezichthouders uit ‘thuisland’ en vestigingslanden van de bank. „Het zou raar zijn als er in het Rabobank-team geen Nederlandse toezichthouder zit en in het Deutsche Bank-team geen Duitse”, zegt Keuning. „Zij hebben de meeste expertise.” Hoofdsteden zijn erbij gebaat als ze goede toezichthouders naar de ECB laten gaan. Misschien kunnen die zo’n team leiden. Velen lijken dat te begrijpen. Onder de 80 gedetacheerde ‘wegbereiders’ die de ECB al op tijdelijke basis kreeg, zitten bekwame mensen. Die rollen niet automatisch in een vaste baan, komend jaar: zij moeten gewoon solliciteren.

Eén cultuur

Sommigen vinden 800 toezichthouders te weinig. Het is „ambitieus”, geeft Keuning toe. Hij sluit niet uit dat het er ooit meer worden. De banken betalen de rekening. Hoeveel Europees bankentoezicht gaat kosten, maakt de ECB later bekend. Huisvesting moet nog geregeld worden. Omdat de bank in het centrum uit haar voegen barst, zitten ECB’ers verspreid over drie, binnenkort vier gebouwen. Aan de rand van de stad verrijst een nieuwkantoor. Eén ding is duidelijk: 1.000 man extra passen daar niet in. De ECB zal hen in een apart onderkomen in Frankfurt stationeren. Dat zal critici plezieren die willen dat monetaire zaken en bankentoezicht strikt gescheiden blijven. Maar moreel wil Keuning geen muren optrekken. „Wij zijn één ECB, met één cultuur.”

    • Caroline de Gruyter