Getuigen kopen, een goed idee?

Recht

Folkert Jensma Het OM hield in een witwaszaak een getuigeverklaring geheim. De rechtbank reageerde woedend. Terug in een vertrouwd grijs gebied.

Moddergevecht in Maastricht, vorige week. De zittende en staande magistratuur in Limburg hebben het hélemaal met elkaar gehad. In een vonnis over een grote witwas- en fraudezaak liet de rechtbank weten ‘verbijsterd’ te zijn over het Openbaar Ministerie. En het OM repliceerde geërgerd juist ‘consequent en integer’ te hebben gehandeld.

De rechtbank vond het handelen van de officier echter ‘onacceptabel’ en ‘een professional onwaardig’. Meerdere malen is de rechtbank misleid door de Staat. Het OM zou de verdediging opzettelijk hebben benadeeld, met als gevolg een oneerlijk proces. En dus een schending van een grondrecht.

De zaak tegen een grootschalige huisjesmelker dateert uit 2009 en is mede gebouwd op een geheimgehouden verklaring van een kroongetuige. Gaande het proces kreeg de rechtbank echter in de gaten dat daarbij van alles werd verzwegen. Het OM zou niet alleen feiten hebben achtergehouden, maar ook actief hebben gelogen. Dat brengt de rechters tot deze conclusie: „Dat de rechtbank (en anderen) in deze strafzaak niet kon vertrouwen op mededelingen van het openbaar ministerie dan wel andere bij de opsporing betrokken personen, is een zeer ernstige zaak. Dit raakt de basis van ons strafrechtsysteem.”

Hoger beroep moet nu uitkomst bieden. Volgens mij gaat het dan om meer dan alleen het gelijk in deze zaak. De rechtbank trekt feitelijk de integriteit van het OM in twijfel. En de Staat de competentie van de rechtbank. De burger staat er met klapperende oren bij, en ik ook. Wie heeft hier nu het gezag? Als de rechtbank een andere overheid zo kapittelde, dan waren er Kamervragen of debatten, een onderzoek door de recherche en een haastig aangestelde interim leiding. Dit lijkt op een lokale vertrouwenscrisis. In ieder geval is het OM manifest niet van plan het eventuele laakbare van zijn handelen in te zien. In strafzaken is dat een strafverhogende omstandigheid. Mocht in hoger beroep het gerechtshof dezelfde conclusies trekken, dan heeft het OM een probleem dat deze zaak overstijgt. Tot nu toe ging het over fraude; hierna ook over het OM zelf. Met de frase ‘consequent en integer’ is de reputatie van het hele (plaatselijke) OM aan de zaak verbonden. Daarmee is het rechtspolitiek, waarbij de ‘basis van ons strafrechtssysteem gaat’ ter discussie staat.

Kern van het probleem lijkt de geheimgehouden getuigeverklaring van een sleutelfiguur. Waarmee we terug zijn in vertrouwd grijs gebied. Dat van de informant, spijtoptant of infiltrant. Overigens een bekende bron van bederf van het strafproces. Zijn gekochte verklaringen wel betrouwbaar? Mag de overheid misdrijven mee (laten) plegen en aldus criminaliteit belonen?

Vorige week werd in een Kameroverleg duidelijk dat een meerderheid het plan steunt om de criminele burgerinfiltrant opnieuw in te voeren. PvdA, VVD en PVV zijn voor, zolang het kabinet zich aan de belofte van ‘uiterste redmiddel’, ‘bij hoge uitzondering’ en ‘zeer zware criminaliteit’ houdt. Opstelten heeft het nu over een ‘dealgetuige’ en belooft de Kamer dat er geen sprake meer zal zijn van het ‘runnen’ van de gekochte getuige. Maar van ‘de korte klap’, wat dat ook betekent.

Ter rechtvaardiging kwam er een brief over de zware georganiseerde misdaad in Nederland waar je het koud van krijgt. Die blijkt al jaren in handen van dezelfde, totaal afgeschermde en daardoor onaantastbare personen.

Die groepen zijn ook niet meer af te luisteren. Nee, zij luisteren de politie af en observeren de opsporingsdiensten. Intimidatie, bedreiging, omkoping, stromannen, gedrag- en communicatiecodes: The Godfather is niet ver. Tegen de afschermingstactieken van de zwaarste groepen zijn de huidige kroongetuigeregelingen ontoereikend. Infiltreren kan daar niet omdat die groepen homogeen zijn en geen buitenstaanders toelaten. Alleen door sommige daders in het geheim los te kopen en ze daarna delicten te laten plegen, kan Justitie zo’n groep openbreken. Daar zijn ze dus, de Italiaanse ‘pentiti’, maar dan in de polder. Moet justitie daar selectief aan mee gaan doen? U vindt het vast laf, maar ik wil er eerst nog even over nadenken.