Elke keer weer in het nieuws

Madeleine McCann is nu weer wereldnieuws . Sinds haar verdwijning in 2007 bleef ze in Groot-Brittannië altijd in de publiciteit. Waar komt die fascinatie vandaan?

Een foto op televisie van het Britse meisje Madeleine McCann (‘Maddie’) die sinds 2007 vermist is. Foto AFP

Op de website van Missing Kids staan 120 foto’s van vermiste Britse kinderen. Ernstig staren ze je aan: Paige Hibbs (16), vermist sinds 4 oktober. Daniel Entwistle, vermist sinds 3 mei 2000. Zou nu 18 jaar zijn. Mary Flanagan. Wordt al 53 jaar, 9 maanden en 19 dagen gezocht.

Allemaal vrijwel onbekend. Op één na: Madeleine McCann. Huidige leeftijd: 10. Vermist uit: overseas.

Opnieuw was haar verdwijning deze week wereldnieuws. Toch was er weinig te melden: Scotland Yard sloot één verdachte uit van betrokkenheid, heeft een andere op het oog en zoekt daarvoor hulp van het publiek. Maar in Groot-Brittannië zijn er sinds haar verdwijning weinig maanden geweest dat Madeleine en haar ouders níet in het nieuws zijn geweest. Wat is toch die fascinatie met Madeleine McCann?

Eerst de feiten nog eens. De familie McCann – vader Gerry, moeder Kate, Madeleine en de tweeling Sean en Amelie – is in mei 2007 met vakantie in de Portugese Algarve. Ze logeren in een huisje in een vakantieoord met enkele bevriende families. Overdag wordt er gezwommen en gespeeld, ’s avonds, als de kinderen naar bed zijn, gaan de ouders samen eten.

Zo ook op de avond van 3 mei. Om half zeven krijgen de kinderen een glas melk en wordt hun een verhaaltje voorgelezen. Als het stil is, om half negen, gaan Kate en Gerry naar een tapasrestaurant op vijftig meter van hun huisje, waar ze hun vrienden ontmoeten. Om de beurt gaat een van de ouders kijken of de kinderen nog slapen. Om tien uur, na twee eerdere controles, is Madeleine’s bed leeg.

Hypotheses en insinuaties

Dit jaar alleen – tot begin oktober – publiceerde tabloid Daily Mail 398 artikelen met een verwijzing naar de McCanns. En niet alleen tabloids houden het verhaal warm: kwaliteitskrant The Daily Telegraph bracht 25 artikelen. De verhalen variëren van hypotheses tot speculaties en insinuaties. Begin deze maand nog kwam tabloid The Sunday Mirror bijvoorbeeld met de ‘wereldprimeur’ dat „een trillende advocaat aan de politie had verteld hoe een man tegen hem had gepocht dat deze Madeleine een paar weken geleden had gezien”.

De familie is zelf de belangrijkste reden dat Madeleine in het nieuws blijft. De McCanns kregen via het ministerie van Buitenlandse Zaken hulp van voormalig BBC-verslaggever Clarence Mitchell en huurden zelf pr-adviseur Justine McGuinness in. Zij verzekerden zich ervan dat de media-aandacht maximaal was. Mitchell, die nog altijd hun woordvoerder is, zorgt sindsdien voor een continue stroom aan informatie. Gerry McCann zette zelf een Find Madeleine-website op, Kate schreef een boek.

Het resultaat was dat de McCanns aandacht kregen. Niet alleen van de media, maar zelfs van paus Benedictus XVI, bij wie ze een korte audiëntie kregen. Voetballer David Beckham smeekte om informatie over het meisje, schrijfster J.K. Rowling en zakenman Richard Branson droegen bij aan een hulpfonds, dat al snel 2,6 miljoen pond bevatte, andere bekende Britten droegen Find Madeleine T-shirts.

En premier David Cameron besloot twee jaar geleden om, nadat de Portugese politie het onderzoek wegens gebrek aan aanknopingspunten al in 2008 had gesloten, Scotland Yard op de zaak te zetten. Zijn interventie kwam een dag na Madeleine’s achtste verjaardag, waarop de McCanns de premier in een open brief in tabloid The Sun hadden opgeroepen zich met de zaak te bemoeien. Een team van 28 rechercheurs bestudeerde alle informatie opnieuw, waarna het onderzoek vorig jaar werd heropend. De kosten – geschat op tot nu toe 5 miljoen pond – worden door het ministerie van Binnenlandse Zaken gedragen.

Ons soort mensen

Het toont het verschil tussen deze zaak en andere. „Ik ben blij voor de McCanns en zie er naar uit dat de regering dezelfde steun geeft aan andere families wier geliefden in het buitenland vermist raakten”, zei Kerry Grist-Needham twee jaar geleden tegen The Times. Haar zoontje Ben verdween in 1991 op het Griekse eiland Kos. Hij was 21 maanden oud.

Bens moeder kreeg slechts een fractie van de aandacht die Madeleine’s ouders krijgen. Het was de tijd vóór 24-uurs nieuwsprogramma’s en vóór Twitter. Maar ook: Kerry Needham was een alleenstaande, toen 19-jarige tienermoeder. Kwam van een sociaal woningbouwproject in Sheffield. Zocht na de verdwijning haar toevlucht in drugs, en in haar baan in een bar.

Madeleine’s ouders zijn middle class, welbespraakt, een huisarts en een cardioloog uit de buurt van Leicester. „Dit soort dingen overkomt ons soort mensen gewoonlijk niet”, schreef columnist Allison Pearson in de Daily Mail.

De meeste verdwenen kinderen zijn allochtoon en tiener, geen blonde peuters. Of komen uit gebroken gezinnen. The Independent on Sunday vergeleek in 2008 de zaak-McCann met die van een meisje dat net was verdwenen: Shannon Matthews (9) uit Drewsbury Moor in West-Yorkshire. Ook die vermissing kreeg aandacht, maar van een andere soort: „Veel belangstelling was er voor het feit dat [moeder] Karen zeven kinderen had van vijf vaders.”

Mediacommentator Roy Greenslade schreef in The Guardian: „De moeder heeft wat je een onsympathiek gezinsleven kunt noemen. In ‘fatsoenlijke’ working class-ogen is ze lid van de onderste kaste en, zo is de suggestie, daarom auteur van haar eigen lot. Dat zou niet moeten uitmaken. Maar dat doet het wel.”

Het is ook makkelijker om je in te leven in de McCanns: welke ouder heeft zijn kind niet een keer even alleen gelaten? „Opnieuw volwassen zijn, een gesprek houden zonder onderbrekingen, eten zonder dat iemand naar de wc moet of eten in zijn schoen stopt. De McCanns deden wat talloze liefhebbende, maar doodvermoeide moeders en vaders met kleine kinderen al decennia lang doen: een welverdiende pauze houden met vrienden”, schreef Sarah Vine, echtgenote van minister van Onderwijs Michael Gove, deze week nog in de Daily Mail.

De beslisssing om de media op te zoeken is wel als een boemerang teruggekomen. Want toen de tabloids merkten dat verhalen over Madeleine goed verkochten, gingen ze – bij gebrek aan nieuwe informatie – zelf op zoek naar eigen ‘feiten’. De Daily Express beschuldigde de McCanns, in meer dan honderd artikelen ervan Madeleine te hebben vermoord – wat uiteindelijk leidde tot een schadevergoeding. News of the World luisterde de telefoons van de McCanns en hun woordvoerders af, zo bleek twee jaar geleden.

Dat de verdwijning in Portugal plaatsvond, maakt deze zaak ook anders. De verslaggeving heeft al sinds het begin een xenofobe ondertoon: dit had ‘thuis’ nooit kunnen gebeuren. De Portugese politie wordt afgeschilderd als incompetent. Dat werd de afgelopen dagen nog eens versterkt door het feit dat Scotland Yard vooruitgang lijkt te boeken.

Peter McKay schreef eerder deze week in de Daily Mail: „Feit is dat de Madeleine McCann-zaak de tekortkomingen van de Europese Unie illustreert. Ondanks de pretenties van de EU, zijn wij buitenlanders voor de mensen op het Europese vasteland, en dat zijn zij ook voor ons.”

Niemand kan het de McCanns kwalijk nemen dat zij de zaak in het nieuws willen houden. Ze kennen de voorbeelden: de Amerikaanse Jaycee Lee Dugard, die ontvoerd werd toen ze 11 was en in 2009 werd gevonden, de Amerikaanse Amanda Berry, Michelle Knight en Gina DeJesus, vorig jaar teruggevonden. Zoals Gerry McCann maandag in de uitzending van Crimewatch hoopvol zei: „Ik houd me vast aan de statistieken: hoe jonger het kind bij de vermissing, hoe groter de kans dat het wordt teruggevonden.”