De

strafkamp-catalogus

Strafkampen in Rusland zijn lucratieve bedrijven, waar miljoenen worden omgezet met kleding, manden en servies. Het grootste deel van alle 700.000 veroordeelden in Rusland werkt in deze gevangenissen. De kampen hebben zelfs een verkoopcatalogus.

tekst Thalia Verkade

B rigadier, Favoriet, Toerist-2: veel werkjassen die worden genaaid in vrouwenkamp-14 in Mordovië hebben klinkende namen. Plus een nummer dat correspondeert met een ontwerp dat in de Sovjet-Unie als officiële standaard is vastgelegd.

De kleding die gemaakt wordt in het kamp waar Nadezjda Tolokonnikova van Pussy Riot haar straf voor het opvoeren van een punkgebed uitzit, is ook in winkels in Moskou te koop. Een enorme geel-grijze zeildoeken jas (Boelat) kost 24 euro in een winkel op de Leningradski Prospekt.

Voor een tientje meer heb je de rood-grijze werkjas en broek (Spets) waar spoorwegpersoneel vaak in loopt. Dikke vormeloze wanten kosten 7,50 euro. Maar de kleine duizend vrouwen van kamp-14 naaien ook politie-uniforms en anonieme wollen overjassen voor kampbewaaksters.

De productie van het kamp is te vinden in een kleurige folder op de website van de federale dienst voor strafuitvoering (FSIN).

Voor elke Russische regio staat er een dergelijke verkoopcatalogus op www.fsin.su. Want FSIN is niet alleen een strafinstelling, maar ook een bedrijf, dat een steeds breder scala aan goederen levert.

Oleg Korsjoenov, hoofd van de economisch en financiële afdeling, noemde de productie-eenheden van de Russische strafinrichtingen in juni „een serieuze commerciële onderneming”. Volgens Korsjoenov worden er nu al honderdduizend verschillende items in de kampen gemaakt.

Mordovië is vooral groot in textiel. In het strafkamp in Karelië, waarnaar Michail Chodorkovski van olieconcern Yukos is overgeplaatst, maken ze snelhechtmapjes en dikke winterwanten.

Chodorkovski’s zakenpartner Platon Lebedev zit in een kamp in Archangelsk waar vooral houten lepels, bordjes en schaakspellen vandaan komen. Beide mannen worden door de liberale minderheid in Rusland gezien als politiek gevangenen van Poetin.

In Perm, waar journalistiekstudente Maria Aljochin, het andere Pussy Riotlid, haar twee jaar strafkolonie uitzit, maken ze brandweerkleding, rieten manden voor huisdieren en andere souvenirs. ‘Verharde toegangswegen aanwezig’, meldt de site van FSIN over haar kolonie. Handige informatie voor leveranciers en inkopers met grote vrachtwagens.

Elders maken veroordeelden kleren, messen, maar ook houten huizen en zelfs hele schepen.

De druk om te produceren is enorm

Met een kleine zevenhonderdduizend gevangenen heeft Rusland relatief de grootste gevangenispopulatie, na de Verenigde Staten en China. De meeste veroordeelden zitten hun straf uit op plekken waar kan worden gewerkt en waar ze ook geld verdienen.

Of zouden moeten verdienen. Nadezjda Tolokonnikova schreef in haar brief dat ze 29 roebel kreeg over de hele maand juni. Dat is 75 eurocent.

De onderneming in kamp-14 in Mordovië draaide dit jaar als volgt, zo bericht dagblad Izvestia. De regionale overheid stelde materiaal en techniek ter waarde van 186.000 euro ter beschikking. Daarvoor moet het deel van de circa duizend vrouwen dat tot arbeid in staat is voor het einde van dit jaar 8.000 katoenen broeken, 6.500 mannenhemden, 1.500 setjes ondergoed, 700 vrouwenbroeken, 2.000 gevoerde jasjes, 1.000 jurken, 500 wintermutsen met oorflappen en 3.000 stropdassen naaien, volgens de contracten. >>

>> Tolokonnikova’s brigade naait politiekostuums, waarvan niet meteen duidelijk is of die onder deze opsomming vallen.

De druk om te produceren is volgens de jonge moeder enorm. Het quotum zou zomaar omhoog zijn gegaan, van honderd naar honderdvijftig politiekostuums per dag. „Het aantal mensen in de brigade daalt (ze worden vrijgelaten of overgeplaatst), maar het quotum stijgt”, schrijft ze in haar brief, die vorige maand werd gepubliceerd.

Er zijn redenen om aan te nemen dat de werkdruk inderdaad toeneemt. Volgens het interregionaal Fonds voor hulp aan gevangenen strijden kolonies met elkaar om contracten. Extern toezicht op wat er gebeurt op de werkvloeren is er niet, dus het is niet uit te sluiten dat gevangenen in opdracht soms extra werk verrichten. Zwart.

Dat er minder handen zijn voor het werk kan ook kloppen. De totale gevangenispopulatie in Rusland nam in de afgelopen twee jaar af met 17,5 procent. Het arbeidspotentieel kromp van 618.000 mensen in 2005 tot 575.000 in 2011. Tolokonnikova ging in hongerstaking onder meer vanwege de werkdagen, die volgens haar gemiddeld zestien tot zeventien uur duren. Eens in de paar weken krijgen ze een zondag vrij.

Als je klaagt krijgt de rest ook straf

Er kwam vorig jaar ook al een klacht over kamp-14 naar buiten, onder meer over verrot eten. Maar de meldingen over (bijna-)slavernij zijn nieuw. Zijn ze ook waar? En gelden ze ook voor andere kolonies?

Dat is een lastige vraag. Het grootste probleem volgens Tolokonnikova is dat klachten meestal niet naar buiten komen. Als je klaagt krijgt de rest van het kamp immers ook straf.

Wie er verdient aan de noeste arbeid is inmiddels wel duidelijk. Volgens dagblad Izvestia draaide kamp-14 in Mordovië vorig jaar 1,7 miljoen euro winst: bijna tien keer zo veel als de staat in de productie stak. Volgens de autoriteiten kosten de kolonies echter nog altijd meer dan ze opleveren.

Corruptiebestrijder Aleksej Navalny achterhaalde waar een deel van de winst uit kamp-14 vermoedelijk is beland. De directeur van Vostok-Servis, het grootste bedrijf dat een contract kreeg om hier (werk)kleding te laten naaien, kocht afgelopen jaren samen met zijn vrouw enkele hele dure appartementen in Miami, pal aan zee.

Deze Vladimir Golovnjov is ook volksvertegenwoordiger geweest voor regeringspartij Verenigd Rusland. „Op een of andere manier gelooft het patriottisch echtpaar Golovnjov niet volledig in de toekomst van de Russische markt”, sneerde Navalny op zijn blog.

Golovnjov op zijn beurt liet weten al twintig jaar naar volle tevredenheid met de Mordovische ‘zones’ te werken, vanwege de ‘serieuze discipline en uitstekende kwaliteit’. Kamp-14 levert volgens hem het allerbeste werk af.

Een voordeel van vrouwenkampen is dat er zelden of nooit opstanden uitbreken. „Niemand durft niet het verzoek in te dienen om ’s zondags het werkgedeelte te mogen betreden, oftewel tot één uur ’s nachts te werken”, schrijft Tolokonnikova in haar brief.

Strafkolonies worden vaak geassocieerd met Siberië, maar het leeuwendeel van de kolonies ligt, ook van oudsher al, in Europees Rusland. Economisch gezien is dat handig: hier is de grootste afzetmarkt. >> >> Vostok-Servis, het bedrijf van Vladimir Golovnjov, heeft zo’n tweehonderd winkels, waarvan twee dozijn in Moskou. Passen mag, in het filiaal op de Leningradski Prospekt. Waar de kleding gemaakt wordt, zeggen de verkoopsters niet te weten.

Een vrouwelijke klant die voor haar man net een camouflagepak heeft gekocht (40 euro voor jas en broek), zegt over haar aankoop: „Ik was eerder in een winkel waar ze dit soort kleding twee keer zo duur verkopen. En die kleding is misschien wel gemaakt door kinderen uit China. In onze strafkampen zitten verschillende mensen. God zal uiteindelijk het juiste oordeel vellen.”

Hoe de ambtenaren van strafinstelling FSIN zelf naar hun werk kijken, bleek deze maand in Moskou bij het Vijfde Gala voor Zelfstandige Artistieke Creaties door Medewerkers van het Strafuitvoeringssysteem. Het creatieve deel van de 347 duizend strafuitvoerders kwam vanuit heel Rusland in Moskou samen voor een jaarlijkse culturele avond. In het Huis van de Muziek, een groot theater aan de rivier, traden de amateur-dansers, zangers en musici van het apparaat voor collega’s op.

De avond begon met het lied ‘Onder de vlaggen van het strafuitvoeringssysteem’ waarin de trouw aan het vaderland en de dienst werd bezongen. Een thema dat veelvuldig terug zou komen.

Maar vooral werd duidelijk dat er meer in het leven van de strafuitvoerders is, dan straffen uitvoeren. Autodidact Pavel Ivanov, die in het dagelijks leven konvooien in Saratov begeleidt, stal de harten van het publiek door een razendsnel fragment uit Georges Bizets Carmen op zijn xylofoon te spelen.

De twaalf finalistes van de jaarlijkse Miss-verkiezing van het mooiste meisje uit het strafuitvoeringssysteem traden op als muzen, in spannende jurken.

Maar het luidste gejuich van de avond was toch voor krachtpatser Sergej Andrijasjtsjenko, die in een opvoedingskolonie voor minderjarigen in Krasnodar werkt. Hij rolde met blote handen een ijzeren koekenpan op. <<