Republikeinse partij wordt gegijzeld door ‘teavangelicals’

Veel streng religieuze Republikeinen in de VS vinden een schuldencrisis niet zo erg. Ze geloven dat de wereld het einde der tijden meemaakt.

Senator Ted Cruz uit Texas (derde van links) in gebed met leden van de Christian Defense Coalition voor het Witte Huis Foto Reuters

Op dinsdagochtend, tijdens het toppunt van de schuldencrisis, riep John Boehner de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden bijeen. In een besloten vergadering legde de voorzitter van het Huis een plan voor: er waren nog maar twee dagen om op tijd uit de crisis te komen. Daarna zou Amerika door het schuldenplafond breken, met mogelijk desastreuze gevolgen voor de economie.

Er kwam niets van terecht. Boehners compromis werd in de vergadering weggehoond door de Republikeinen. Daarop zette Steve Southerland, een Tea Party-Afgevaardigde uit Florida, Amazing Grace in. Deze christelijke hymne wordt veel gezongen op begrafenissen. Southerland, die als amateurzanger vaak optreedt bij uitvaarten, wilde ermee duidelijk maken dat het een historisch moment was. De Republikeinen kiezen voor principes in plaats van politiek resultaat. Al snel zong een groot deel van de fractie mee:

I once was lost, but now I am found

Was blind, but now I see

Zingend marcheerden de Republikeinen deze week hun eigen ondergang tegemoet. Strategisch was het afwijzen van Boehners plan een fiasco. Dat wisten ze toen al. Ze moesten in de laatste uren voor de deadline alsnog akkoord gaan met een compromis dat de Senaat had gesloten.

Uiteindelijk stemden 80 Republikeinen mee met de Senaatsdeal. Er zat geen afschaffing van Obamacare in, geen zicht op bezuinigingen, niets. Wel betalen ze de prijs voor de crisis van de laatste weken: de Republikeinen zijn nog nooit zo impopulair geweest. Vooral de Tea Party, de radicale vleugel die de afgelopen weken het initiatief nam, wordt gezien als aanstichter van de crisis.

Maar praat deze dagen met Republikeinen uit de radicale hoek, en ze zullen zeggen dat deze week een grote overwinning is. Eindelijk werd ‘moed’ getoond, zeggen ze. Ze stonden voor de zuiverheid van een ideologie, in plaats van de troebelheid van het compromis. Het is alleen onvergeeflijk, zeggen ze, dat types als Mitch McConnell, John McCain, John Boehner en andere ‘RINO’s’ (Republican In Name Only) uiteindelijk zwichtten.

„Ik ben blij met deze week”, zegt bijvoorbeeld Tea Party-prominent Steven Tucker in zijn woonplaats Chicago. Tucker, een consultant in zorgverzekeringen, is de leider van de oudste Tea Party-afdeling van de Verenigde Staten. In Chicago werd in 2009 de eerste demonstratie georganiseerd tegen president Obama. Tucker omschrijft de president als „een tiran”, die „zijn socialistische agenda door wil drukken”. Tucker, een vlot pratende veertiger: „Deze week is gebleken dat in ons midden verraders zijn, de vijand zit onder ons. De Republikeinse elite verkwanselde de basisprincipes van het conservatisme. Dat heeft het hele Amerikaanse volk kunnen zien.”

De leiders hadden volgens Steven Tucker moeten vasthouden aan de eis dat Obamacare, de verplichte zorgverzekering die op 1 oktober inging, zou worden ingetrokken. Zo niet, dan had Amerika maar door het schuldenplafond gemoeten, vindt hij. „Het kan geen kwaad dat dat eens gebeurt. Rampscenario’s zijn overdreven, want de pensioenen worden echt wel doorbetaald. Dat we in gebreke blijven, is niet zo erg als het verliezen van principes.”

De Tea Party is losjes georganiseerd, maar zeer invloedrijk in de Republikeinse partij. Tientallen leden in het Congres hebben hun verkiezing te danken aan de steun van de lokale afdeling. Uit een onderzoek van het bureau Democracy Corps bleek deze week dat de Tea Party, van oorsprong een libertaire stroming, steeds nauwer verbonden is aan de evangelische achterban. Ze vormen sinds kort een meerderheid in de partij, aldus het onderzoek. Ze worden verbonden door hun haat tegen Obama, en het gevoel dat Obamacare het ‘eindspel’ is, de beslissende slag om Amerika.

De Republikeinse partij wordt steeds religieuzer, zegt hoogleraar Religiestudies Anthea Butler, die verbonden is aan de Universiteit van Pennsylvania. Ze schreef onlangs een boek over de opkomst van, zoals zij het noemt, „de teavangelicals”. „Religie heeft altijd deel uitgemaakt van de Amerikaanse politiek, maar stond nooit centraal. In vrij korte tijd is een radicale versie van het christendom dominant geworden bij de Republikeinen.”

Sommige evangelische Republikeinen, zoals Congreslid Michele Bachmann, zeggen dat de wereld nu het einde der tijden meemaakt. De wereld zal door een grote crisis gaan, waarna de messias terugkeert op aarde. De crisis rondom het schuldenplafond, maar ook Obama’s (beperkte) steun aan Syrische rebellen, had volgens Bachmann een zuiverende werking. Zoals de zondvloed de aarde schoon waste. „Ik zie dit niet als iets negatiefs”, zei ze vorige week. „We moeten ons verheugen. Maranatha, kom Heer Jezus. Zijn dag is nabij.”

Anthea Butler: „De eindtijd is een heel concreet begrip onder evangelische Republikeinen. Voor hen is het geen probleem als een crisis niet wordt opgelost. Het brengt de wederkomst van Jezus alleen maar dichterbij. Dat maakt onderhandelen ook zo moeilijk.”

‘Evangelicals’, christenen met een sterk persoonlijk geloof, bevonden zich tot voor kort in beide partijen. De Democraten leverden met Jimmy Carter eind jaren zeventig zelfs een evangelische president. Maar de grote religieuze leiders uit die tijd maakten de beweging conservatiever, en verlegden de aandacht naar verzet tegen abortus en homoseksualiteit. Ze voelden zich steeds meer thuis bij de Republikeinen.

De evangelische achterban wordt gevoed door een netwerk van christelijke lobbygroepen, zoals de American Family Association, honderden conservatieve radiostations, een universiteit (Liberty University) en geestelijke leiders als de evangelisten Rick Warren en Rick Joyner. Ook Joyner voorspelde deze maand het einde der tijden: „Deze republiek houdt het niet langer vol. Misschien stort het land al tijdens Obama’s tweede termijn in.” Tenzij, zo zei Joyner, „nobele militairen” het land overnemen en Obama verjagen.

Soortgelijke militaire taal kwam ook al van Bryan Fischer van de American Family Association, die deze week aan zijn leden schreef: „Het conservatieve leger wordt geleid door een generaal [Ted Cruz], 160 luitenanten in het Congres [de tegenstanders van het compromis, red.] en een infanterie van miljoenen patriottische burgers in dit land.”

De laatste jaren is, volgens Anthea Butler, onder conservatieven een „kapitalistisch christendom” gegroeid. „Ze zijn tegen abortus, maar ook vóór het verdienen van veel geld. Persoonlijk geluk gaat boven de gemeenschap. Rijk worden betekent dat je een gezegend mens bent.”

Traditionele christelijke waarden vermengden zich in de Republikeinse achterban met een heilig geloof in een onwrikbare Grondwet, die maar voor één (conservatieve) interpretatie vatbaar is. Als derde zijn er de ideeën van Ayn Rand. Haar roman Atlas Shrugged, dat een pleidooi is voor het opkomen voor eigenbelang, is invloedrijk onder Amerikaanse conservatieven. „Sarah Palin [vicepresidentskandidaat in 2008, red.] is het bekendste gezicht van deze ideologie, maar ook een hedendaagse leider als Ted Cruz hangt hem aan.”

In een hotel in Washington kwamen afgelopen weekend honderden evangelische Republikeinen samen voor hun jaarlijkse conferentie. Op deze Value Voters Summit moet iedere Republikein die een gooi wil doen naar de presidentsverkiezingen van 2016 zich laten zien. Ted Cruz vertelt hoe hij zich, net als Esther uit het gelijknamige Bijbelboek, in de politiek geroepen voelt door God. Marco Rubio krijgt een ovatie als hij uitroept: „Ik geloof dat Jezus God is.”

Het meeste applaus is voor Tim Scott, een Afro-Amerikaanse senator uit South-Carolina. Scott is een favoriet van de Tea Party, en pleit voor thuisonderwijs, zodat kinderen niet geïndoctrineerd worden door staatsopvattingen. Dan begint hij over Amazing Grace, het lied dat de Afgevaardigden in het Huis aanhieven. „Er zijn tijden van diepe duisternis, zoals de crisis nu. Maar toch heeft God er een bedoeling mee! Dat is het goede nieuws voor ons.”

Conservatieve opinieleiders dreigden de afgelopen dagen met een splitsing in de Republikeinse partij. Talkshowpresentator Glenn Beck riep zijn luisteraars op geen geld meer aan de partij te geven, totdat religieus-rechts het voor het zeggen heeft.

Anthea Butler: „De komende maanden zal de evangelische stroming proberen de macht te vergroten. Daar zullen ze de crisis van deze week bij gebruiken. Maar uiteindelijk vertegenwoordigen ze een kleine minderheid van de Amerikaanse bevolking. De Republikeinse partij zal zichzelf marginaliseren als de evangelische vleugel meer invloed krijgt.”