Kruisafneming door schuldige zondaren

Avondmaal in ‘Expeditie Robinson’ (RTL 5).

Bij de bioscooppremière eerder dit jaar van de magistrale Deense documentaire The Act of Killing is regisseur Joshua Oppenheimer afdoende met loftuitingen overladen. Gisteren zagen we op Canvas hoe hij bejaarde Sumatraanse gangsters en paramilitairen uitgebreid voor de camera hun eigen wandaden liet naspelen: folteringen, onthoofdingen en moorden (liefst met ijzerdraad, dat gaf de minste rommel) van vermeende communisten, in de periode 1965-66, dus na de generaalscoup van Soeharto.

Een en ander gebeurde vooral in naam van de vrijheid, maar dat was niet de reden van het applaus van een jongere generatie. Eerder bewijst het gebrek aan schaamte dat sadisme en machtswellust diep ingebed zijn in de menselijke natuur. Je begrijpt na het zien van de documentaire iets meer van Syrië, Rwanda, Cambodja, Shakespeare, de Atriden.

En van Expeditie Robinson (RTL 5), het overlevingsspel op een onbewoond eiland in Maleisië met zestien een Beetje Bekende Nederlanders. Niet echt op leven en dood, maar de inzet waarmee sympathieke jonge acteurs en tv-sterren complotteren, elkaar dolken in de rug steken en competente medespelers uit angst elimineren doet wel eens bijna anders vermoeden.

Het is niet alleen vermakelijk en instructief, maar een enkel keer zelfs bijna kunst. Gisteren vond de zogeheten samensmelting van twee kampen plaats, die traditioneel wordt gevierd met een feestmaal voor de uitgehongerde deelnemers die het zover hebben weten te brengen.

Maar als zelfs de vegetariërs zich verlekkerd op kippenpoten storten, zit er ook altijd een addertje onder het gras. Het kan zijn dat de grootste vreters en zuipers onmiddellijk bestraft worden met een eliminatieproef, maar dit keer had de redactie iets nog gemeners bedacht: een aanslag op het onder druk staande geweten.

Voor de twee als laatst gearriveerde kandidaten was maar één plaats beschikbaar, de ander moest naar huis. Hun duel bestond uit in de brandende zon tegen een paal hangen, pal in het gezicht van de eters, tot een van beiden het begaf. Er zat nog net geen dwarsbalk aan de paal, maar rapper Sef, de enige deelnemer met een islamitische achtergrond, had de boodschap goed begrepen: „De sfeer is wel weg! Eten terwijl Jezus Christus en zijn broer naast je aan het kruis hangen: niet heel gezellig.”

Slim bedacht, deze variatie op het Laatste Avondmaal, waarin de samenzweerders zich rekenschap gaven van hun zonden. Maar het echte visuele cadeautje kwam in de vorm van de lage bloeddruk van de verliezende actrice Sanne Vogel. Vlak voordat ze van de paal gleed, waarschuwde ze dat ze op het punt stond om flauw te vallen. Vriend en vijand omringden haar, om het lichaam op te vangen. Het zag eruit als een kruisafneming, misschien niet helemaal Rubens, Caravaggio of Van der Weyden, maar wel verrassend iconische televisie op een hoogst seculiere zender, waar hoge en lage kunst elkaar per ongeluk in de armen vielen.