Rusland verdient een beheerst maar ook hard antwoord

Intimidatie van de ergste soort. Anders kan de molestatie van de tweede man op de Nederlandse ambassade in Moskou, afgelopen dinsdag, niet worden omschreven. De brief met het verloop van de gebeurtenissen die minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) naar de Tweede Kamer stuurde, schetst een huiveringwekkend beeld, dat veel weg heeft van een spionagethriller uit de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. De ingrediënten: fysiek geweld, een met tape vastgebonden slachtoffer, ondersteboven gekeerde huisraad en een boodschap met lippenstift op de spiegel.

Maar het is geen boek en de Koude Oorlog is anno 2013 ook reeds lang voorbij. Nederland heeft op rauwe wijze kennisgemaakt met het nieuwe Rusland. Dat wil zeggen: met de uitwassen ervan. Wat de Nederlandse diplomaat is overkomen, is helaas verre van uniek. Georganiseerde fysieke bedreiging met daarin een dubieuze (indirecte) rol voor aan de staat gelieerde organen, komt steeds vaker voor. Niet voor niets schreef minister Timmermans vorige week in antwoord op vragen uit de Tweede Kamer dat de ontwikkeling van de mensenrechtensituatie in Rusland hem zorgen baarde. Zelden zal hij zijn zorg zo snel bevestigd hebben gezien als deze week.

Minister Timmermans heeft op het gewelddadige incident gereageerd zoals hij moest reageren: met beheerste verontwaardiging. Het gaat er immers om dat allereerst de feiten duidelijk worden.

De belangrijkste maar tevens waarschijnlijk moeilijkst te beantwoorden vraag is wie er achter de aanval op de Nederlandse diplomaat zat. Met ‘kwajongenswerk’ had het op het eerste gezicht weinig te maken; met een zeer goed georganiseerde actie des te meer.

Het is verleidelijk de molestatie van de tweede man op de Nederlandse ambassade in Moskou te zien als een vergelding voor hetgeen de tweede man van de Russische ambassade vorige week zaterdag in Den Haag is overkomen. Maar ook hier geldt: eerst het bewijs. Dat er mede door toedoen van de Russische autoriteiten een klimaat is geschapen waardoor deze gewelddadige acties konden ontstaan, is geen vraag meer.

Ondertussen is het jongste incident wel de zoveelste donkere wolk boven het Nederland-Ruslandjaar. Oorspronkelijk bedoeld om tot wederzijds begrip en nauwere samenwerking te komen is het door Rusland geïnitieerde feestjaar steeds meer uitgegroeid tot een voor Nederland pijnlijk alibifestijn. Want het blijft een ingewikkelde figuur: Nederlandse tentoonstellingen in Rusland openen, terwijl datzelfde Rusland Nederlandse fotografen visa weigert.

Dialoog en samenwerking zijn de meest effectieve elementen waarmee Nederland kan bijdragen aan verbetering van mensenrechten, zegt minister Timmermans steevast. Maar dat houdt een keer op. De enige taal die Rusland verstaat is de harde taal. Volgende maand gaan koning Willem-Alexander en koningin Máxima naar Rusland om het vriendschapsjaar af te sluiten. Het niet laten doorgaan van dat bezoek zal in Rusland stevig aankomen. Nu reeds afzeggen, is te vroeg en belast de toch al gespannen verhoudingen onnodig. Maar de Nederlandse regering kan Rusland wel laten weten dat het voorgenomen bezoek door alle gebeurtenissen inmiddels geen vanzelfsprekendheid meer is. Een voorwaardelijk bezoek dus. Waarbij geldt: afzeggen kan tot op de dag van vertrek.