Niet alles is een fotomomentje

Per seconde worden 3.500 foto’s op Facebook gepost Hierdoor dreigen we te ‘verzuipen in irrelevantie’ Met ED IT beheers je je fotografeergedrag

Illustratie Thinkstock

Verslaggever

Weet je nog, vroeger? Toen moesten we op zijn minst een uur wachten voordat we konden zien welke foto’s we hadden gemaakt, om er dan achter te komen dat de helft was mislukt. Of we ontdekten dat we twee keer hetzelfde stukje van het rolletje hadden gebruikt: door een idyllisch Zuid-Frans berglandschap schemerde een puisterige campinghunk. Vroeger, toen we moesten doordraaien voor- of nadat we schoten en we tegen onze hartsvriendin zeiden: „Jij staat er al honderd keer op, ik heb nog maar één foto en die is voor Jean-Pierre.” Thuis plakten we alles in, de fotoboeken gingen met een label in de kast. Er was overzicht.

De digitale camera bracht gemak en snelheid. We konden meer in minder tijd en het was goedkoper. Maar we hadden het apparaat niet altijd bij ons, in tegenstelling tot onze smartphones tegenwoordig. Tegenwoordig gaat het van: swipe, klik, klik (klik, klik, klik, klik). Daarna vaak upload of send. Alleen op Facebook worden per seconde 3.500 foto’s geplaatst.

In het voorwoord van ED IT, een boek dat onlangs verscheen en adviseert in hoe we ons exorbitante fotografeergedrag en beeldarchief kunnen beheersen, werpt Fred Ritchin vragen op. Hij is hoogleraar Fotografie en Beeld aan de New Yorkse Tisch School of the Arts en voormalig beeldredacteur van The New York Times Magazine. ‘Is het toeval dat er van de huidige oorlog in Afghanistan bijna geen iconische beelden zijn en van Vietnam wel? Of is het een teken dat we niet meer kunnen focussen op iets in het bijzonder en kopje onder gaan in een zee van foto’s?’ Ritchin geeft het antwoord zelf: ‘Door de enorme overvloed aan beelden dreigen we te verzuipen in irrelevantie.’

‘Alles bestaat om gefotografeerd te worden’, schreef essayiste Susan Sontag in 1977 in On Photography. Ze was haar tijd ver vooruit – want nu is dat moment pas echt gekomen, constateerden Brigiet van den Berg (grafisch ontwerpster), Nikki Brörmann (filosofe), Ola Lanko (kunstenares), Simone Engelen (fotografe) en Sterre Sprengers (beeldredactrice). Zij zijn de makers van ED IT, een boek, maar ook een systeem en een statement.

Mappen in mappen in mappen

De vijf beeldfanaten pleiten voor minder afbeeldingen in de digitale ruimte. Ze adviseren een strenge selectie: minder en zorgvuldiger klikken, meer wissen. We moeten ons fotoarchief klein houden, want ‘voor de amateurfotograaf is de overvloed aan beelden een groot probleem’. Maker Brigiet van den Berg: „Veel mensen hebben een archief waar ze niet meer doorheen komen. Foto’s zitten nu in een enorme bulk waar je niet gemakkelijk bij kan. Het zit in mappen, in mappen, in mappen.” De waarde van beeld gaat zo verloren.

In zijn voorwoord schrijft Ritchin dat de immense hoeveelheid foto’s die we maken iets zegt over de wereld waarin we leven. ‘Die is in de war.’ Van den Berg: „De meeste foto’s worden gemaakt om een bepaald moment te herinneren. Maar het is onmogelijk om je alles altijd te herinneren.” En bovendien: „Als je alles onthoudt, is niets speciaal. Hoe we omgaan met beelden is op zijn minst het symbool van een gebrek aan hiërarchie.”

Tijdsdocument

Volgens het systeem van de vijf beeldfanaten moet iemands persoonlijke archief door minstens twee buitenstaanders onder handen worden genomen. Ze beschrijven gedetailleerd hoe dit kan. Uiteindelijk blijven er tussen de tien en twintig foto’s over die representatief zijn voor het hele beeldarchief (dat in het voorbeeldarchief dat ze onderzochten ruim dertigduizend foto’s telt). De rest gaat in de prullenbak. De selectieprocedure kost ongeveer een maand.

Met ED IT willen de makers geen pasklare oplossing geven voor de overvloed aan beeld, ze verwachten niet dat veel mensen het hele proces doorlopen. Wel willen ze een manier van kijken veranderen. Van den Berg: „Als we mensen kunnen meegeven dat ze niet meer alles hoeven vast te leggen, dan is dit project geslaagd.”

Ook op metaniveau is het belangrijk om te selecteren, vindt maker Sterre Sprengers: „We leven nu, dus daarom staan we er misschien niet bij stil, maar de beelden die we produceren vormen een belangrijk tijdsdocument voor volgende generaties. We kijken zelf ook middels foto’s naar de negentiende eeuw. Als wij de selectie niet maken, doet niemand het.” En dan zitten ze straks met een oneindige berg rommel.

Het boek ED IT (inclusief de bijlage Discoveries) kost € 14,99 en is verkrijgbaar via editingstandard.com. Aanstaande zondag geven de makers een lezing over moderne iconografie in zelfportretten in het Fotomuseum Den Haag.