Navalny: te riskant om in strafkamp op te sluiten

De straf voor de belangrijkste criticus van de macht in Moskou is verzacht. Poetin wil geen martelaar scheppen.

Aleksej Navalnu. Foto Reuters

Aleksej Navalny, nu de belangrijkste Kremlinopposant in Rusland, wordt niet gevangengezet, maar wel gekortwiekt in zijn politieke ambities. De vijf jaar strafkamp, waartoe Navalny wegens diefstal van hout in juli was veroordeeld, is gisteren in hoger beroep afgezwakt tot een voorwaardelijke gevangenisstraf. Navalny, die bij de burgemeestersverkiezingen in Moskou begin september meer dan een kwart van de stemmen haalde, kan zijn oppositionele beweging nu dus in vrijheid verder uitbouwen.

Maar daarbij heeft Navalny (37) niet geheel de vrije hand. De districtsrechtbank in Kirov, een stadje in de Oeral, heeft hem niet vrijgesproken van de aanklacht dat hij voor 400.000 euro had gefraudeerd bij een transactie voor houtfabriek Kirov-les. Dit is van belang omdat veroordeelden volgens de wet geen bestuurlijke functies mogen uitoefenen in Rusland.

Navalny kon alleen aan de burgemeestersverkiezingen meedoen, omdat zijn hoger beroep nog liep. Nu het vonnis definitief is, kan hij wellicht niet meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. Bovendien loopt in Moskou nog een strafzaak tegen Navalny. Hij is gedaagd wegens vermeende machinaties met pakketjes voor parfum- en postorderbedrijf Yves Rocher.

Er blijft dus nog even een zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangen. En dat lijkt ook de bedoeling van het Kremlin. Weliswaar is de rechtspraak in Rusland pro forma onafhankelijk, in de praktijk worden veel vonnissen, zeker als het gaat om politiek gevoelige zaken, gedicteerd door de ‘macht’, zoals de overheid in Rusland meestal wordt genoemd.

Maar ook dit afgezwakte vonnis heeft betekenis. Het besluit om de man, die de machtspartij Verenigd Rusland in de volksmond effectief tot ‘Partij van Oplichters en Dieven’ heeft omgedoopt, op vrije voeten te houden, wekt de indruk dat het Kremlin het niet aandurft elke criticus de mond te snoeren. Dat bleek al toen Navalny in juli na één dag in de gevangenis alweer werd vrijgelaten. Burgemeester Sergej Sobjanin van Moskou zou daarop hebben aangedrongen, omdat die per se wilde dat Navalny zijn tegenkandidaat zou zijn. Zonder hem zou zijn overwinning bij de verkiezingen geen democratische glans krijgen.

Die gok van Sobjanin pakte op een haar na goed uit. Hij won inderdaad: met 51 procent. Maar het stemmenpercentage voor Navalny (27 procent) maakte duidelijk dat een serieuze oppositieleider was opgestaan. Als deze leider alsnog in een werkkamp was opgesloten, liep de ‘macht’ het risico een volkse martelaar te creëren. De kans dat Navalny zich niet laat kortwieken en zodoende een alternatief binnen het machtsestablishment kan worden, is kennelijk ingecalculeerd.

Dit dilemma wijst op een analogie met oud-president Boris Jeltsin. Eind jaren tachtig probeerde de top van de communistische partij deze uitdager van Michail Gorbatsjov formeel en met kwaadsprekerij te isoleren. Die tactiek mislukte. Jeltsin ontpopte zich tot middelpunt van een brede oppositiebeweging binnen de partij zelf en werd uiteindelijk president.

    • Hubert Smeets