Opinie

    • Christiaan Weijts

Literaire boycot

De NS Publieksprijs is een gênante aanfluiting. Na dinsdagavond zouden de literaire uitgeverijen gezamenlijk moeten besluiten om de prijs te boycotten. De bekroning van Gijp maakt duidelijk dat het er niet langer om gaat welk boek de meeste waardering van het publiek krijgt, maar welk boek de beste mediamachine achter zich heeft. Tegenover het RTL-programma Voetbal International (800.000 kijkers) sta je als serieus literair uitgevertje volmaakt machteloos, met je advertentietjes in de boekenbijlagen en je elektronische nieuwsbrief.

Door zich openlijk hors concours te verklaren kan de literatuur duidelijk maken dat ze andere koek is dan sport-, showbizz- en dieetgoeroeboeken.

Als je zoiets roept, zijn de reacties voorspelbaar. Wat zeur je nou, het is een publíeksprijs, dit is wat het publíek nu eenmaal wil. Veertigduizend kiezers can’t be wrong.

Yes, they can.

De waarheid is dat de NS Publieksprijs helemaal geen publieksprijs meer is. Van de honderdduizend stemmen waren er veertigduizend voor Gijp. Nadat het RTL-programma mensen had opgeroepen om massaal een stem uit te brengen op het boek dat hun eigen eindredacteur schreef, raakte de site overbelast.

En dus? Elke genomineerde werft toch stemmen? Eerlijke concurrentie, nietwaar? Niet waar. Zo’n voetbalprogramma bij de commerciëlen bestaat dankzij reclame-inkomsten van multinationals. De auteur van Gijp kocht zijn stemmen kortom met geld van Heineken, McDonalds, BMW, enzovoort.

Daar is op zichzelf niets op tegen. De wereld hangt aan elkaar van commercie en bedrog, en het is prima als Heineken, McDonalds, BMW en de NS een commercieel onderonsje bekokstoven om het publiek aan te zetten geld aan rotzooi uit te geven.

Voor de literatuur is het echter schadelijk om zich met die wereld te associëren. Door mee te dingen in dezelfde competitie en samen op te treden onder de NS-vlag wekken serieuze schrijvers als Tommy Wieringa, Geert Mak en Jan Brokken ten onrechte de indruk dat ze gelijkwaardige collega’s zijn van sportverslaggevers en dieetgoeroes. In werkelijkheid hebben ze daar evenveel mee gemeen als met de deelnemers aan het Songfestival.

‘Ze reizen eersteklas met een tweedeklas kaartje’, schreef Vladimir Nabokov over de populaire lectuur die in zijn tijd op de literatuur probeerde mee te liften.

Nu is het andersom: de serieuze literatoren staan met hun eersteklaskaartjes te dringen om in de tweedeklas op de bankjes te mogen kruipen. De NS Publieksprijs bezorgt de literatuur een slechte naam.

Showbusiness en literatuur zijn verschillende werelden met een verschillend publiek. Als je dat publiek per se een prijs wil laten toekennen, maak daar dan twee verschillende prijzen voor. De NS Publieksprijs Eersteklas en Tweedeklas?

    • Christiaan Weijts