Het lijk van Priebke dat niemand wil hebben

Italië weet zich geen raad met het stoffelijk overschot van de voormalige SS’er Erich Priebke. Die is vorige week in Rome overleden, 100 jaar oud. Waar moet hij nu begraven worden? In afwachting van een oplossing heeft de kist gisteren heel de dag op het kleine militaire vliegveldje Pratica di Mare gestaan, net buiten Rome.

Wie was Erich Priebke en waarom wil niemand met hem te maken hebben?

Priebke was in 1944 SS-officier in Rome. Toen een Duitse patrouille werd gedood bij een aanslag, wilden de Duitsers wraak nemen: tien dode Italianen voor iedere dode Duitser. Priebke heeft meegeholpen de lijst op te stellen van mensen die geëxecuteerd zouden worden en heeft er zelf twee doodgeschoten. In totaal zijn bij dit ‘bloedbad van de Fosse Ardeatine’ 335 mensen gedood.

Hoe is hij weer in Rome terechtgekomen?

Na de Tweede Wereldoorlog zocht Priebke zijn toevlucht in Argentinië. Daar heeft hij, in Bariloche, decennialang ongestoord geleefd. In 1995 werd hij opgespoord en uitgeleverd aan Italië. In zijn proces in Rome heeft Priebke gezegd dat hij de orders wel moest opvolgen omdat hij anders zelf zou zijn doodgeschoten – iets wat een aantal historici in twijfel trekt. Na zijn veroordeling tot levenslang kreeg hij, wegens zijn leeftijd, huisarrest. In een soort testament liet hij weten dat het tegen zijn persoonlijke waardigheid zou indruisen om berouw te tonen. Hij trok in dat testament ook de Holocaust in twijfel.

Waarom kon hij niet gewoon worden begraven?

Niemand wil hem. Argentinië wil niet dat hij in Bariloche begraven wordt, naast zijn vrouw, zoals eerst de bedoeling was. Het Vaticaan heeft een begrafenis in Rome verboden en daar luisteren de Romeinse pastoors natuurlijk naar. Daarop organiseerde Priebkes advocaat een traditionele Latijnse mis in Albano Laziale, in de heuvels net buiten Rome. Dat had in stilte moeten gebeuren, maar het liep uit op relletjes. Een paar honderd antifascistische betogers protesteerden tegen de plechtigheid. En enkele tientallen Italiaanse neonazi’s kwamen juist, met gestrekte arm, hun steun betuigen. Door al die beroering moest de begrafenismis worden afgelast.

Kan hij niet in Duitsland worden begraven?

Er is gisteren druk gebeld tussen Rome en Berlijn, maar vooralsnog houden de Duitsers de boot af. Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Berlijn laat weten dat iedere Duitser het recht heeft op een begrafenis in zijn geboorteland, maar dat dit afhangt van de familie. Priebke is geboren in Henningsdorf, in de deelstaat Brandenburg. Bestuurders van die deelstaat zeggen dat Priebke hooguit begraven kan worden in een naamloos graf, om te voorkomen dat het graf een verzamelpunt wordt voor mensen met neonazistische sympathieën.

    • Marc Leijendekker