Van Gaal geeft zijn subtoppers glans

Het Nederlands elftal gaat ongeslagen naar de eindronde van het WK in Brazilië. Ook Turkije werd eenvoudig verslagen.

Wesley Sneijder aan de bal tegen Turkije. De middenvelder van Galatasaray maakte gisteravond de 0-2 voor het Nederlands elftal, op aangeven van Fenerbahçe-aanvaller Dirk Kuijt. Foto AFP

Is het ook totaalvoetbal – elke speler kan op elke positie uit de voeten – als een linksbuiten ineens in de eigen doelmond opduikt voor de interceptie van zijn leven? Jeremain Lens deed het, met een sterk getimede acrobatische tackle waarmee hij de Turkse ster Arda Turan afstopte. Bij een voorsprong van 1-0 was dat „een belangrijke ingreep”, vond hij zelf ook.

Lens staat in zekere zin symbool voor Van Gaals gave om iedereen met voldoende basistechniek en spelinzicht mee te laten schuiven in het raamwerk van Oranje. De bondscoach is de grote emancipator van internationale subtoppers die Nederland momenteel in overvloed heeft. Stuur ze het veld in naast sterren Robin van Persie, Arjen Robben, en, vooruit, Wesley Sneijder en ze marcheren.

Zo ook Lens. Hij speelde dertien van de vijftien interlands die gespeeld zijn sinds de terugkeer van Van Gaal als bondscoach, en scoorde daarin zes keer. Alleen Van Persie speelde net zo veel (en scoorde vaker). Zijn takenpakket gisteravond? „Goed breed houden, acties zoeken, diepgaan en meeverdedigen. Dingen die je normaal ook moet doen”, zei Lens. Het is allemaal geen raketwetenschap. Wat maakt dit Oranje dan zo gelijkmatig, zo solide? Lens: „Als een de bal verliest, zie je ons meteen compact staan. Iedereen werkt voor elkaar. Dat is denk ik de kracht van dit elftal.”

Van Lens werd gevreesd dat hij met zijn overgang naar Dinamo Kiev deze zomer zich buiten het gezichtsveld van de bondscoach had laten transfereren. Maar het vertrouwen in hem is groot. Nadat hij vorig seizoen, als PSV’er, een opstootje in de spelerstunnel in de Kuip had veroorzaakt, trok Van Gaal zich niets aan van de schorsing die de KNVB Lens gaf. Hij stelde hem gewoon op.

Op scherp

WK gegarandeerd dus? Lens: „Ik voel me niet zeker. Deze trainer houdt iedereen op een bepaalde manier scherp. Als je niet presteert, word je niet opgeroepen. Dat is simpel.” Hij is geen wereldster als Van Persie of Robben, collega’s in de voorhoede. Wie was die nummer zeven bij Oranje, vroeg een Turkse journalist in de lift van het Sükrü Saracoglu-stadion. Lens dus.

Zoals voorafgaand aan de wedstrijd Turkije wel meer werd overdreven – de hel die Nederland te wachten zou staan, bijvoorbeeld – bleef ook de aangekondigde ‘echte test’ uit. Oranje is op zijn best als er niet echt belangen op het spel staan, en dat was gisteravond het geval. Rustig kon het team terugvallen op ingesleten patronen die, ongeacht de samenstelling van het middenveld, elke Nederlandse international inmiddels kan dromen.

Positionele superioriteit

De Turken, strijdend voor wat ze waard waren met het oog op de play-offs voor een WK-ticket, konden weinig tegen het voetbalintellect van Oranje. De oplossing was steeds gauw gevonden, dankzij de gedegen tactische opleiding en positionele superioriteit van Nederland. Robbens vrije trap vroeg in de wedstrijd, door niemand geraakt, zeilde zo langs doelman Volkan Demirel bij de tweede paal naar binnen.

Leroy Fer (drie interlands in de afgelopen drie jaar) en Jordy Clasie (vijf in het afgelopen jaar) waren met Jong Oranje nog wisselspeler op het EK deze zomer in Israël. Turkije mag het zich aantrekken dat het tweederangs middenveld van Nederland niet stukgespeeld werd. Integendeel. Fer bracht diepte, Clasie bracht rust. Het was een eenmalig Oranje-middenveld, want Van Gaal heeft Kevin Strootman: man van het moment bij AS Roma, gisteren geblesseerd. En de terugkeer van Nigel de Jong in de met 8-1 gewonnen wedstrijd tegen Hongarije, afgelopen vrijdag, zegt misschien iets over het pragmatisme van Van Gaal richting het WK. Hij houdt niet van ‘de controleur’, maar soms kan je er niet om heen. Gisteren was De Jong geschorst.

Hiërarchie

Sneijder maakte vlak na rust de 2-0 en verkoos het doelpunt niet te vieren, teneinde zijn verblijf in Istanbul draaglijk te houden. Van Gaal zal niet onder de indruk zijn geraakt van het Turkse voetbal. Gewoon meedoen bij zijn club Galatasaray is dus niet genoeg voor Sneijder, hij zal moeten excelleren om Rafael van der Vaart voorbij te gaan in de hiërarchie.

Van Gaal geeft zelf een negen voor de kwalificatiereeks. Geen tien, want tegen Estland werd gelijkgespeeld en dat kost Nederland een plek als groepshoofd bij de loting. Sinds ‘Talinn’ heeft het Feyenoord-duo Stefan de Vrij en Bruno Martins Indi niet meer samengespeeld in Oranje, en dat beviel. Ron Vlaar, nu 28 jaar en aanvoerder van het Engelse Aston Villa, heerste tegen Hongarije en Turkije: positioneel sterk, rustig, betrouwbaar.

En Vlaar is net als Lens (25) een voetballer in de kracht van zijn bestaan. Ze komen heus niet in aanmerking voor de Gouden Bal. Ze staan niet op posters in jongenskamers, hun shirts zijn niet uitverkocht in de fanshops. Maar Van Gaal faalde in 2001 zich te kwalificeren voor het WK met een selectie vol sterren. Hij heeft nu al zo veel meer uit heel wat minder gewrongen.