Reportage Voetgangers krijgen weer voorrang

Correspondent Iran

Loop door de straten van Teheran, een stad die zo lang onder een deken van depressie lag, en de verandering is van de gezichten af te lezen. Er wordt weer gelachen, voetgangers krijgen (soms) weer voorrang, op feestjes gaat het weer over de toekomst.

Als de nieuwe Iraanse president Hassan Rohani sinds zijn aantreden in augustus één ding voor elkaar heeft gekregen, dan is het wel dat hoop als een koortsachtig virus om zich heen grijpt. Of is het wellicht een soort verwarde opluchting over het feit dat president Mahmoud Ahmadinejad, de gesel van de middenklasse, eindelijk weg is? „Het is ongelofelijk hoe aardig mensen voor elkaar zijn dezer dagen”, zegt Somaye Malekian (31), een lerares. „Iedereen is blij dat een vreselijke periode is afgesloten.”

Terwijl de nieuwe president zich vooral richt op betere relaties met het buitenland, en zijn team van onderhandelaars in Genève een doorbraak belooft in de gesprekken met het Westen over het Iraanse nucleaire programma, hebben er ook binnenlandse veranderingen plaatsgevonden.

De afgelopen weken zijn er tientallen politieke gevangenen vrijgelaten. Er zijn minder agenten van de moraalpolitie op straat. En de Iraanse munt, die door westerse sancties de afgelopen jaren 300 procent in waarde verloor, is relatief stabiel de laatste weken. „Alles is een beetje goedkoper”, zegt Amir Ali Khodadad (24), die een kapsalon heeft. „De prijzen zijn nog steeds hoog, maar huizen en auto’s zijn iets beter te betalen.”

Het vertrek van Ahmadinejad, die het imago van Iran beschadigde met zijn twijfel aan de Holocaust en andere wilde uitspraken, ligt nog steeds op ieders lippen. „Iedere dag moesten we bang zijn voor wat die man nu weer zou zeggen”, zegt Reza Raeesi, een journalist. „Iedere dag was er slecht nieuws. Het feit dat daar een einde aan is gekomen is al een positieve verandering.”

Rohani heeft een minder opdringerige staat beloofd. Hij zei dat hij de gehate modepolitie van straat zou halen en de internetcensuur zou verminderen. Binnenkort krijgt iedere burger een document thuisgestuurd waarin de Iraanse burgerrechten worden uitgelegd. „Ons volk is ons belangrijkste kapitaal”, zei Rohani.

Critici zeggen dat de veranderingen diepgang missen. Veel politieke gevangenen stonden al op het punt om vrijgelaten te worden. Hoewel de arrestatiebusjes van de moraalpolitie niet langer op ieder plein staan, zijn ze er nog wel. Daarnaast werkt de modepolitie in de koudere herfst en winter minder vaak omdat hun voornaamste doelwitten, niet-islamitisch genoeg geklede vrouwen, zich dikker inpakken.

„Ik ga er niet vanuit dat de president al zijn beloftes zal inlossen”, zegt Hadis Bagheri (28), die werkloos is sinds de vorige regering haar werkgever, de vereniging van dichters, sloot. De afgelopen jaren is ze meermaals opgepakt omdat er te veel haar onder haar hoofddoek uitkwam, of omdat ze een te strakke broek onder haar verplichte lange jas droeg. „Rohani belooft dat vrouwen zoals ik over straat kunnen zonder lastig gevallen te worden. Er zijn nu minder patrouilles, ik hoop dat dat zo blijft.”

Het internet, en in het bijzonder sociale media zoals Facebook en Twitter, worden ondanks vele beloftes van Rohani nog steeds gefilterd. Terwijl de president en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mohammad Javad Zarif, naar hartelust berichten de wereld insturen die hun eigen volk alleen met illegale software kan lezen. ‘Het is een bizarre situatie, iedereen zit op Facebook, duizenden Iraniërs plaatsen berichten op de Facebookpagina van Zarif, maar wat ze doen is illegaal’, schrijft ‘Reza’ op zijn eigen Facebookpagina.

Rohani won verrassend de verkiezingen van conservatievere kandidaten, maar dat betekent niet dat hun macht is gebroken. De rechtsprekende macht, het parlement, de machtige Republikeinse Garde en de podia voor het invloedrijke vrijdagsgebed zijn nog steeds in handen van hardliners, die graag extra hard ‘dood aan Amerika’ roepen op het moment dat Rohani de banden met de aartsvijand probeert aan te halen.

Deze week werd het sjieke restaurant ‘Divan’ in het rijke noorden van Teheran gesloten door de moraalpolitie omdat er „aanstootgevende kunst” zou staan. Verschillende feestjes – illegaal in Iran – werden binnengevallen en de aanwezigen opgepakt.

„Iedereen beseft dat er alleen echte verandering kan komen als het nucleaire verhaal wordt opgelost”, zegt ingenieur Armin Kay. Hij zegt dat als de sancties tegen Iran blijven bestaan, er altijd leiders zullen zijn die het volk onder de duim willen houden, uit angst dat de sancties die bedoeld zijn om een wig te drijven tussen het regime en het volk, leiden tot protesten. „Als de staat hier zelfverzekerd over is dan komen binnenlandse veranderingen wellicht daarna.”

    • Thomas Erdbrink