Fijnstof: kleinere baby’s en korter leven..

Fijnstof is schadelijk voor de gezondheid Als gevolg van harder rijden op de A13 langs Rotterdam leven omwonenden korter Baby’s die in vervuilde gebieden worden geboren, zijn kleiner

Redacteur Wetenschap

De Europese normen voor fijnstof in de lucht zijn „veel te ruim”. Dat concludeert milieu-epidemioloog Ulrike Gehring van de Universiteit Utrecht. Uit een omvangrijk Europees onderzoek waaraan zij meewerkte blijkt dat ook fijnstofconcentraties onder de officiële Europese norm schadelijk kunnen zijn voor pasgeborenen. In gebieden met meer luchtvervuiling, voornamelijk veroorzaakt door autoverkeer, is het risico groter dat kinderen met een te laag gewicht worden geboren. Gehring: „Een laag geboortegewicht hangt samen met een slechtere gezondheid van kinderen. Ze hebben meer kans op astma en kortademigheid.”

De resultaten van het onderzoek waarin meer dan 74.000 vrouwen en hun kinderen uit twaalf Europese landen deelnamen zijn gisteren gepubliceerd in het medische vakblad The Lancet Respiratory Disease.

Nooit eerder is de invloed van luchtvervuiling op de gezondheid van pasgeborenen zo uitgebreid onderzocht. Gegevens van veertien langlopende Europese gezondheidsonderzoeken zijn gecombineerd met gegevens over de mate van luchtvervuiling op het huisadres van de moeder. Drie van de studies vonden plaats in Nederland. Het overkoepelende Europese onderzoek baseert zich voor meer dan een kwart op deze in Nederland verzamelde gegevens.

Een slechte luchtkwaliteit benadeelt de gezondheid van kinderen al in de baarmoeder, blijkt uit het onderzoek. Voor elke 5 microgram extra fijnstof per kubieke meter, nam het gemiddelde geboortegewicht van kinderen met 9 gram af, en hun hoofdomtrek bij geboorte met 8 millimeter. Dat lijkt voor het individuele kind misschien van weinig belang. Maar op populatieniveau werkt dat door in het aantal kinderen dat met een te laag gewicht wordt geboren, zegt Gehring.

De negatieve invloed van roken tijdens de zwangerschap op de ontwikkeling van het kind is twee tot drie keer sterker dan die van fijnstof. „Maar het verschil is dat mensen bij luchtvervuiling geen keuze hebben.” In de studie is niet gekeken of de hoge niveaus aan fijnstof in stedelijke gebieden ook leiden tot meer kindersterfte, maar volgens Gehring is wel gebleken dat baby’s en kleuters die daar wonen vaker luchtweginfecties hebben. „Als ze rond de zes en acht jaar oud zijn, hebben ze iets minder longinhoud dan gemiddeld.”

De onderzoekers vonden het sterkste verband tussen de kleinste categorie fijnstof – met deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer– en een laag geboortegewicht. Maar ook de concentratie van 10 micrometer deeltjes fijnstof en de concentratie stikstofoxide hingen ermee samen.

Fijnstof op de politieke agenda

De Europese normen voor fijnstof zijn „gezondheidskundig niet veilig”, stelt Gehring. Een antwoord op wat dan wel een toelaatbare grens zou zijn, wil ze niet geven. „Maar ik hoop wel dat de uitkomsten van ons onderzoek dit hoog op de politieke agenda zet.”

Dat zegt ook medisch milieukundige Loes Geelen die vorige week in Nijmegen op een onderzoek naar luchtvervuiling promoveerde. De relatief hoge blootstelling aan fijnstof in ons dichtbevolkte land knabbelt gemiddeld één tot twee jaar van de levensduur van de gemiddelde Nederlander af. „Bij de één zal dat tien jaar zijn, bij de ander niets. De berekening is een schatting. Anders dan bij bijvoorbeeld verkeersongevallen is niet direct aan te wijzen welke precieze sterfgevallen door fijnstof zijn veroorzaakt. Maar blootstelling aan fijnstof verhoogt het risico op hart- en vaatziekten en longaandoeningen en leidt daardoor tot vervroegde sterfte.”

Dat er toch een flink gezondheidverlies is ondanks het feit dat Nederland goeddeels voldoet aan de normen voor fijnstof, komt volgens Geelen doordat deze normen ontstaan zijn uit een compromis: ze zijn vooral gebaseerd op technische en politieke haalbaarheid. Voor de volksgezondheid schieten ze tekort.

Maximumsnelheid

De introductie van schonere en zuiniger auto’s heeft de uitstoot van fijnstof aanzienlijk verminderd. „Maar het is vreemd dat de regering aan de ene kant investeert in het invoeren van schonere technologie, en tegelijkertijd de behaalde winst weer wegstreept met hogere maximumsnelheden”, zegt Geelen. „Het is wetenschappelijk aangetoond dat je met snelheidslimieten heel eenvoudig de gezondheid van omwonenden kunt verbeteren.”

Uit het promotieonderzoek van Marieke Dijkema van de GGD Amsterdam bleek in 2011 dat beperken van de maximumsnelheid op de ring A10 rond Amsterdam van 100 naar 80 kilometer per uur de luchtvervuiling verminderde. Dijkema: „We zagen dat de uitstoot van roetdeeltjes met 15 procent afnam en die van fijnstof met 7 procent.”

Maar inmiddels is de maximumsnelheid op de Amsterdamse ring weer teruggebracht naar 100 kilometer per uur. De gemeente Amsterdam bereidt een rechtszaak voor tegen deze maatregel, juist vanwege de luchtvervuiling. „We hebben opnieuw gemeten en zijn de resultaten daarvan nu aan het verwerken”, zegt Dijkema. „De auto’s zullen iets schoner zijn geworden, maar het effect van de eerdere snelheidsbeperking zal waarschijnlijk weer grotendeels teniet zijn gedaan.”