Een jaar om te bedenken wat je nou eigenlijk wilt

Een op de zeven studenten haakt af in zijn eerste studiejaar Twijfelaars kunnen nu een ‘Breekjaar’ volgen in Utrecht Zij nemen een jaar de tijd om zich op studies te oriënteren

Leerlingen van het Breekjaar hebben nogal wat wensen. Foto Ilvy Njiokiktjien

Correspondent UTrecht

Na de havo wilde ze iets met schrijven, of iets met mensen, of iets in de zorg, of in de politiek, of met andere culturen werken, of reizen, of… Sara Eenhoorn (19) uit Alkmaar wilde alles, maar kon niet kiezen. Met diploma op zak reisde ze naar Oeganda om vrijwilligerswerk te doen en zichzelf „te leren kennen”.

Toen ze terugkwam, wist Sara nog steeds niet wat ze wilde studeren. Nu volgt ze een ‘Breekjaar’ – een nieuw Utrechts onderwijsconcept voor jongeren die de middelbare school hebben afgerond, maar geen vervolgstudie kunnen kiezen. Sara Eenhoorn: „Hier wil ik leren waarom het me niet lukt om te kiezen, en daarna een studie volgen die bij me past.”

Zevenentwintig jongeren volgen nu op de bovenste etage van een hip ingericht bedrijfsgebouw aan de rand van de Utrechtse wijk Kanaleneiland het eerste Breekjaar in Nederland. Het is een initiatief van onderwijskundigen, studiekeuzecoaches en onderwijsontwerpers die geloven dat er op de middelbare school niet voldoende expertise aanwezig is om een juiste studiekeuze te maken.

Een overtuiging die wordt gesteund door divers onderzoek. Volgens het jaarboek Onderwijs in Cijfers 2012 van het CBS haakt een op de zeven studenten al in het eerste studiejaar af vanwege een verkeerde keuze. Vier op de tien studenten stoppen in de eerste drie studiejaren. Ruim een kwart van alle afgestudeerden is achteraf ontevreden met de studiekeuze.

Het gaat jaarlijks om tienduizenden uitvallers. Gundalyn Hemmink, studiekeuzecoach bij Breekjaar: „Op veel middelbare scholen is er te weinig aandacht voor een studiekeuze, en bovendien is het in deze levensfase lastig om te kiezen. Veel jongeren kennen hun eigen talenten nog niet goed. Kiezen kost gewoon tijd.”

In retraite

Breekjaar-oprichter Anke van Donkersgoed weet wat een verkeerde keuze met je doet. Ze studeerde communicatiewetenschappen in Utrecht en haalde haar diploma. „Zoals dat hoort in Nederland” vond ze een baan bij een energielabel en ging daar fulltime aan de slag. Toen ging het mis. Van Donkersgoed: „Ik was daar mijn talent aan het verspillen en werd depressief.” Ze ging in retraite op een Drentse boerderij „tussen allerlei vijftigers met een burn-out”, reisde de wereld over, ging het klooster in. Ver weg van telefoon, vrienden en familie besefte ze dat ze een verkeerde keuze had gemaakt. „Ik deed wat iedereen deed, ik deed wat van me werd verwacht en werd er niet gelukkig van.”

In het Breekjaar moeten de deelnemers – ‘Brekers’ – zichzelf leren kennen. Tot en met januari werken ze vier dagen in de week om het jaar te bekostigen. Op maandag zijn ze in Utrecht en voeren ze gesprekken met coaches en volgen ze workshops.

Na januari gaan ze in Utrecht wonen en zijn ze vier dagen per week op de Breekjaar-campus. Ze moeten alles zelf regelen en bekostigen. Er worden nu gesprekken gevoerd met woningcorporatie Mitros om sloophuizen beschikbaar te stellen voor de leerlingen, in ruil voor maatschappelijk werk in probleemwijk Kanaleneiland. Breekjaar is niet gesubsidieerd, de startkosten werden via crowdfunding betaald.

Dit jaar hebben volgens de Vereniging van Universiteiten (VSNU) „vele duizenden extra studenten” zich ingeschreven in vergelijking met voorgaande jaren. Dat komt volgens de VSNU door de afschaffing van de basisbeurs in 2014. Van Donkersgoed en Hemmink signaleren dat door de invoering van een sociaal leenstelsel „de keuzestress groter wordt” – een van de redenen dat Breekjaar populair is. Voor een traject dat mogelijk in februari begint hebben 25 jongeren zich aangemeld. De organisatie wil vanaf volgend studiejaar uitbreiden in meerdere steden.

Sara Eenhoorn heeft veel geleerd in de eerste Breekweken. Vooral over haar eigen karakter. Ze is vroeger gepest en dat blijkt een belangrijke reden te zijn dat ze moeilijk kan kiezen. Eenhoorn: „Ik ben bang om fouten te maken en daardoor perfectionistisch. Bij mijn studiekeuze was ik zo bang verkeerd te kiezen, dat ik helemaal niet kon kiezen. Dat is na dit jaar zeker anders.”

    • Enzo van Steenbergen