De minder geliefde oppositiepartij

En nu, CDA? De christen-democraten lijken in het machtsspel van de laatste weken de grote verliezer. Zo’n kwetsbaar kabinet, dat absoluut steun nodig had van partijen uit de oppositie, en dat zich juist met de traditionele bestuurlijke middenpartij CDA in één klap had kunnen verzekeren van een meerderheid in de Eerste Kamer. Dat bood toch

En nu, CDA? De christen-democraten lijken in het machtsspel van de laatste weken de grote verliezer. Zo’n kwetsbaar kabinet, dat absoluut steun nodig had van partijen uit de oppositie, en dat zich juist met de traditionele bestuurlijke middenpartij CDA in één klap had kunnen verzekeren van een meerderheid in de Eerste Kamer. Dat bood toch kansen. CDA-leider Buma zette hoog in: hij wilde wel, als het kabinet maar de koers verlegde. Mee met het CDA: lastenverlichting, kleinere overheid, een hoger tekort desnoods, in ruil voor meer banen.

Dat is pas vernieuwing: akkoord met vijf partijen, maar geen gedeelde visie

Maar in plaats daarvan kozen VVD en PvdA voor een route die er uiteindelijk toe leidde dat zij vrijdag, zo op het oog weerloos en passief, stonden toe te kijken hoe andere oppositiepartijen dan het CDA hun eigen winstpuntjes uitventten. Een kazerne hier, een gratis schoolboek daar, een bijscholingscursus voor leraar zus, minder belasting voor de kleine aannemer zo. Het waren kleinere partijen dan het CDA, al scheelt het met D66 maar een zeteltje: 13 om 12. En allemaal hadden ze wel iets waarmee ze het CDA pijn konden doen. ChristenUnie en SGP (beide 3 zetels) zijn stilaan net echte christen-democraten: in staat om hun immateriële agenda even te parkeren en via de begroting punten binnen te halen voor de achterban: gezinnen met één kostwinner en kinderen, de brave soldaat in de provincie.

D66-leider Alexander Pechtold schermde met extra lastenverlichting en snellere hervormingen op de arbeidsmarkt waarvan het CDA alleen maar kan zeggen: méér, méér. Een verschil in gradatie, niet in richting. Zelfs de kleinere overheid, waar CDA-leider Buma zo op aangedrongen had, komt in zicht. Want wéér moeten de departementen een half miljard euro inleveren, bovenop het half miljard dat in de miljoenennota al was voorzien. De kritiek die daarop te leveren is, gaat eerder de tegengestelde richting in dan het CDA zou willen: goed bedoeld, maar is het haalbaar?

Een onverwachte vorm van bestuurlijke vernieuwing, zo noemden verschillende onderhandelaars de afgelopen dagen het begrotingspact voor 2014 dat ze hebben gesloten na tien dagen zwaar onderhandelen in de Guldenzaal in het ministerie van Financiën – en erom heen in bijvertrekken. Na afloop onderstreepten de fractieleiders van D66, ChristenUnie en SGP dat zij oppositie blijven – het kabinet gedoogt hen, zei ChristenUnie-voorman Arie Slob.

Dat is wel bestuurlijke vernieuwing, in a way. Wel een Guldenzaalakkoord, maar geen gedeelde visie – ook niet over omvang van bezuinigingen en het economische beleid. Geen afgetimmerd akkoord dat de regering verzekert van politieke steun voor haar beleid. Maar wel efficiënt: die begrotingen en het belastingplan, die komen er door. Als er geen rare dingen gebeuren, kan de regering zo in elk geval tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar wel verder. Een fiks deel van de agenda uit het regeerakkoord kan zo door de Kamers worden geloodst.

Maar politieke stabiliteit is niet de enige winst voor de coalitie. Het uitruilen als methode heeft voorlopig gewonnen. Als de volgende ijsschots in zicht komt – tegenvallende inkomsten of groei, de hervorming van de AWBZ voor de langdurige zorg, het sociaal leenstelsel voor studenten, de begroting voor 2015, en al vrij snel pensioenhervormingen – gaat het kabinet opnieuw op zoek naar draagvlak. Moedig voorwaarts, hoe kantje boord het dit keer ook was.

D66 en SGP (rechts), en de ChristenUnie (links) zijn nu „de meest geliefde oppositiepartijen” (dixit Dijsselbloem). Het CDA is zijn positie als makelaar in het midden kwijt: daar zit nu D66-leider Alexander Pechtold. Of de christen-democraten het erg vinden? De nieuwe CDA-kiezer zit immers bij de VVD, op rechts. En waar Rutte nu de voorman van de rommelige politiek van het midden is, moet Buma het hebben van een stevig verhaal. Niet van akkoorden.