Rellen tegen gastarbeiders én overheid

Moskou vreest etnisch geweld, na rellen tegen gastarbeiders. Als reactie hield de politie een razzia onder buitenlandse kooplui. De Doema wil nu dat lokale overheden het oplossen.

Een deelnemer aan de ‘pogrom’ van de groentemarkt in Birjoeljovo. Onder de kreet ‘Russen vooruit’! bestormden jongemannen de markt. Foto AP

Regelmatig is er heibel met migranten op markten in Moskou, maar zo erg als dit weekend is het in geen drie jaar geweest.

Het begon met geweld tegen een Rus door een ‘niet-Rus’. Jegor Sjtsjerbakov, een 25-jarige jongen die op zijn vKontakte-pagina minzaam glimlacht, werd donderdag doodgestoken na een ruzie. Volgens een anonieme agent is de dader een shoarma-bakker.

Zondag sloegen circa zeshonderd jongemannen de overdekte markt, waar de shoarma-bakker zou werken, kort en klein. Na enig treuzelen werd de oproerpolitie in stelling gebracht.

Zeventig processen-verbaal, twee strafzaken en 23 gewonden later was de lont eruit. De markt sloot voor een sanitaire dag, maar de spanning blijft.

Het is een nachtmerrie voor de Russische macht: religieus-etnisch geweld dat niet meer verdwijnt. Zo’n elf procent van de Russen is moslim en het percentage stijgt. Nergens is het geboortecijfer hoger dan in Tsjetsjenië.

Op groentemarkten en bouwplaatsen werken veel noord-Kaukasiërs. En Oezbeken, Tadzjieken en Kirgiezen. Dat waren ooit socialistische broedervolken. Nu zijn het ‘gastarbajtery’, buitenlanders die op vrijdag met hun gebeden voor de te kleine moskee voor files zorgen. Meer dan tachtig procent van de Russen is niet blij met ze, zo bleek uit een recente peiling.

De volkswoede zondag trof echter niet alleen de migranten, maar ook de autoriteiten. De aanvankelijk vreedzame bijeenkomst liep uit de hand toen Viktor Legavin, hoofd van het wijkbestuur polshoogte kwam nemen.

„Ga weg!”, riepen jongemannen tegen de bestuurder. „Burgers, we zijn bezig met de zaak”, zei Legavin. „Er mee bezig. Misschien moeten we jou doodmaken, zodat het wat sneller gaat?”, riep een van de mannen. „Bent u er klaar voor dat we het recht in eigen hand nemen?”, zei een ander, met een jasje van voetbalclub Spartak aan.

Legavin: „Broer...” Het jasje: „Ik ben je broer niet, ambtenaar, leer jij eerst maar eens met mensen praten! Waarom doen jullie niks. Jullie ***** gaan dit probleem toch niet oplossen.”

Onder de kreet „Russen vooruit!”, reconstrueerde website Lenta.ru waar deze citaten vandaan komen, bestormden de jongemannen de markt. In de buurt werd later een auto met honkbalknuppels gevonden.

Migratie is ook in Rusland een taaie kwestie. Net als in Europa zijn er te weinig laaggeschoolde arbeidskrachten. En komen de arme nieuwkomers te vaak voor in criminele statistieken.

Met quota bepaalt de overheid de balans: 1,7 miljoen legale arbeidsmigranten moet Rusland (143 miljoen inwoners) kunnen hebben (2012).

Maar op de bouwplaatsen, ook in Sotsji waar de Olympische stadions verrijzen, werken veel illegalen uit de centraal-Aziatische republieken. Zij werken voor de helft van de prijs. Door met hen te werken, houden aannemers de grootste marge over om een bouwvergunning in de wacht te slepen, al dan niet met een gunstige afdracht voor betrokken ambtenaren.

Wat de staat in deze omstandigheden kan doen om de spanningen die de nieuwkomers veroorzaken tegen te gaan? Brandjes blussen.

Over een grootscheepse controle tegen illegalen die vorige maand plaatsvond, in de aanloop naar de burgemeestersverkiezingen, zei een noord-Kaukasiër bij de moskee: „Er zijn er 500 opgepakt, 35 zijn voor de show het land uitgezet en de rest betaalt dertig tot veertig euro aan de agenten, voordat ze weer de straat op gaan. ‘Tot ziens’, zeggen de agenten dan.”

Het jongste idee van het parlement, is lokale overheden verantwoordelijk te stellen voor etnische onlusten. Dat zal een prikkel zijn voor plaatselijke veiligheidsdiensten om ‘onruststokers’ voortijdig op te rollen.

Migranten moesten gisteren weer hun papieren laten zien. Op de markt in Birjoeljovo werden er 1.200 gecontroleerd op „betrokkenheid bij misdaden”. Ook al had de politie de verdachte moordenaar geïdentificeerd. Het zou een Azeri uit Azerbajdzjan zijn.

    • Thalia Verkade