Het slachtoffer is blond, de dader donker. Rellen dus

In Rusland groeit de vrees voor etnisch geweld, na de rellen van dit weekend in een wijk in Moskou Migratie is ook hier een heikel punt Lokale overheden moeten dit maar op gaan lossen, vindt het parlement

Zo zag het eruit net buiten de overdekte markthal in een Moskouse buitenwijk, waar dit weekend rellen uitbraken na de moord op een Russische man. foto reuters

Correspondent Rusland

Regelmatig is er heibel met migranten op markten in Moskou, maar zo erg als dit weekend is het in geen drie jaar geweest.

Het begon met geweld tegen een Rus door een ‘niet-Rus’. Jegor Sjtsjerbakov, een 25-jarige, blonde jongen, werd donderdagnacht met een mes doodgestoken na een ruzie op straat. Volgens zijn vriendin zag de dader eruit als „iemand uit de Kaukasus”. Donker.

De recherche zegt een verdachte op het oog te hebben die „een niet-burger van Rusland” is. Volgens een anoniem geciteerde agent gaat het om een shoarmabakker.

Zondag sloegen circa zeshonderd jongemannen de overdekte markt waar deze shoarmabakker zou werken kort en klein. Overal glas. Na enig treuzelen werd de oproerpolitie in stelling gebracht.

Zeventig processen-verbaal, twee strafzaken en 23 gewonden later was de lont eruit. De markt sloot voor een dag, maar de spanning blijft.

Het is een nachtmerrie voor de Russische machthebbers: dat religieus-etnisch geweld de kop opsteekt en niet meer verdwijnt.

Vorst Vladimir kerstende Rusland in 988, maar de Noord-Kaukasische republieken (aan de zuidelijke grens, ten oosten van Sotsji) zijn overwegend islamitisch. Net als Tatarstan en Basjkortostan. Zo’n 11 procent van de Russen is moslim en het percentage stijgt.

Op de groentemarkten en de bouwplaatsen werken veel Noord-Kaukasiërs. En daarnaast veel Oezbeken, Tadzjieken en Kirgiezen. Dat waren ooit socialistische broedervolken. Nu zijn het Centraal-Aziatische ‘gastarbajtery’, buitenlanders die op vrijdag met hun gebeden voor de te kleine moskee voor opstoppingen zorgen. Meer dan 80 procent van de Russen is niet blij met ze, zo bleek uit een recente peiling.

De volkswoede van zondagmiddag trof echter niet alleen deze migranten, maar ook de Russische autoriteiten. De aanvankelijk vreedzame bijeenkomst liep uit de hand toen Viktor Legavin, hoofd van het lokale bestuur van de wijk polshoogte kwam nemen.

„Ga weg!” riepen de jongemannen tegen de bestuurder.

„Burgers, we zijn bezig met de zaak”, zei Legavin.

„Misschien moeten we jou doodmaken, zodat het wat sneller gaat?”, riep een van de mannen.

„Bent u er klaar voor dat we het recht in eigen hand nemen?” zei een ander, met een jasje van voetbalclub Spartak aan.

Legavin: „Broer...”

Het jasje: „Ik ben je broer niet, ambtenaar, leer jij eerst maar eens met mensen praten! Waarom doen jullie niks? ”

En onder de kreet „Russen vooruit!” zo reconstrueerde website Lenta.ru waar deze citaten vandaan komen, bestormden de jongemannen de markt.

Migratie is ook in Rusland een taaie kwestie. Net als in Europa zijn er te weinig laaggeschoolde arbeidskrachten. En komen de arme nieuwkomers te vaak voor in criminele statistieken.

Met quota bepaalt de overheid de balans: 1,7 miljoen legale arbeidsmigranten moest Rusland (143 miljoen inwoners) in 2012 kunnen hebben.

Maar op de bouwplaatsen, ook die in Sotsji waar de Olympische stadions verrijzen, werken ontelbaar veel illegalen uit de arme Centraal-Aziatische republieken. Zij werken voor de helft van de Russische prijs.

Want zo werkt de markt: de goedkoopste onderaannemers krijgen de opdrachten. Door met hen te werken houden de aannemers de grootste marge over om een bouwvergunning in de wacht te slepen, al dan niet met een gunstig afdrachtspercentage voor de betrokken ambtenaar.

Wat de staat in deze omstandigheden kan doen om de spanningen die de nieuwkomers veroorzaken tegen te gaan? Brandjes blussen.

Over een grootscheepse controle tegen illegalen die vorige maand plaatsvond, in de aanloop naar de burgemeestersverkiezingen, zei een Noord-Kaukasiër bij de moskee: „Er zijn er vijfhonderd opgepakt, 35 zijn voor de show het land uitgezet en de rest betaalt 30 of 40 euro aan de agenten, voordat ze weer de straat opgaan.”

Het jongste idee van het parlement is om lokale overheden verantwoordelijk te stellen voor etnische onlusten. Dat zal een extra prikkel zijn voor veiligheidsdiensten om ‘onruststokers’ voortijdig op te rollen. Nu al wordt er streng gecontroleerd op etnisch en religieus haat zaaien, ook op internet.

Buiten op straat moesten migranten gisteren weer hun papieren laten zien. Op de markt in Birjoeljovo werden er 1.200 gecontroleerd op „betrokkenheid bij misdaden”. Ook al was de verdachte op de moord op Sjtsjerbakov toen al geïdentificeerd.