EU onderzoekt staatssteun van Nederlandse overheid aan NS

Donderdag houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over de problemen op de hsl na het debacle met de Fyra-hogesnelheidstreinen. Foto ANP / Koen van Weel

De Europese Commissie onderzoekt of de Nederlandse overheid zich schuldig heeft gemaakt aan het verlenen van verboden staatssteun aan de NS. Het onderzoek gaat over het gunnen van het exploitatiecontract van de hogesnelheidslijn (hsl) aan de NS.

Dat bevestigen desgevraagd het ministerie van Infrastructuur en een woordvoerder van de Europese Commissie aan NRC Handelsblad. Donderdag houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over de problemen op de hsl na het debacle met de Fyra-hogesnelheidstreinen.

Meerdere klachten over staatssteun

Bij de Commissie in Brussel zijn sinds 2011 meerdere klachten binnengekomen over mogelijke staatssteun. Daarop is de Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, een vooronderzoek begonnen.

De Nederlandse Spoorwegen wonnen de hsl-concessie – het recht op exploitatie van de lijn – in 2001. Twee jaar geleden werden de voorwaarden voor de concessie aangepast nadat NS-dochter High Speed Alliance (HSA) in financiële problemen was geraakt. De hogesnelheidslijn werd in 2011 samengevoegd met het Nederlandse hoofdrailnet en tot 2025 aan de NS gegund.

Tegelijkertijd werd in die deal de jaarlijkse vergoeding die HSA aan het ministerie betaalt, verlaagd van 148 miljoen euro naar 101 miljoen euro per jaar. De NS had voor de concessie in 2001 een onrealistisch hoog bedrag geboden om de aanbesteding te winnen en raakte daardoor in grote financiële problemen.

‘Concessie is gewijzigd - concurrentievervalsing’

De “correspondentie” met de Europese Commissie gaat vooral over het akkoord met de NS in 2011, zegt een woordvoerder van het ministerie. Hoogleraar aanbestedingsrecht Chris Jansen stelt dat de concessie door die deal “wezenlijk is gewijzigd”.

Jansen:

“De overheid heeft de vergoeding verlaagd en eist minder prestaties. Dat is concurrentievervalsing. Als andere vervoerders dat in 2001 hadden geweten, hadden ze met een andere aanbieding kunnen komen en waren zij misschien wel de winnaar geweest.”

‘NS wordt beschermd door overheid’

Concurrerende vervoerders als Arriva en Veolia, die in 2001 de aanbesteding van NS verloren, hebben de afgelopen jaren regelmatig gezegd dat de NS wordt beschermd door de overheid. Directeur Manu Lageirse van Veolia bevestigt dat hij “in gesprek is met de Commissie over mogelijke staatssteun bij de hsl-concessie”. Lageirse zegt dat hij geen klacht heeft ingediend. Reizigersclub Maatschappij voor Beter OV maakte deze zomer bekend dat wel te hebben gedaan.

Na het debacle met de Fyra voldoet de NS ook op een ander punt niet aan de oorspronkelijke concessievoorwaarden. Doordat de NS met gewone intercity’s over de hsl wil gaan rijden, worden de afgesproken rijtijden niet gehaald. De Commissie-woordvoerder zegt dat dit feit “bekend is”.

    • Dolf de Groot en Oscar Vermeer