‘Een half IJsselmeer regen op Nederland’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Overgelopen riolen. Ondergelopen kelders. Overspoelde polders. Onophoudelijke regen afgelopen weekend zorgde voor een landelijk waterballet. Weerinstituut KNMI gaf er code oranje voor af, het één na zwaarste in het beschikbare alarmarsenaal – en trok die later overigens weer in.

Extreem weer dus. Hoe extreem, dat werd gisteren uitgebreid beschreven op de voorpagina van het Algemeen Dagblad. „Er viel gisteren net zo veel regen als in de hele maand oktober”, begint het bericht. Om duidelijk te maken hoeveel dat is, maakt het AD een vergelijking die tot de verbeelding spreekt. Er volgt een rekensom waarin emmers, vierkante kilometers en het IJsselmeer de hoofdrol spelen.

Het komt er volgens de berekening op neer dat er zondag 2.240 miljard liter water op Nederland viel – „een half IJsselmeer”. Dat is veel: 2.240.000.000.000 liter. Ruim 2 biljard. Verschillende nieuwssites, ook die van NRC, namen de getallen over. IJsselmeervergelijking incluis.

Het regende zondag extreem hard en lang , dat kunnen we veilig concluderen. Maar een half IJsselmeer? Dat is wel erg veel water in 24 uur tijd.

En, klopt het?

Eerst even naar de bron. Hoe komt het Algemeen Dagblad aan dat halve IJsselmeer? De krant gaat uit van een gemiddelde regenval van acht emmers water per vierkante meter. In zo’n emmer van het AD past 10 liter – 80 liter water per vierkante meter dus. „Dat is 8 miljoen liter per vierkante kilometer”, aldus de krant. Dat betekent 2.240 miljard liter in totaal, vervolgt de krant.

Wie deze som narekent, ontdekt dat die onnavolgbaar is. (Er volgen nu nog wat getallen, maar blijf er vooral gezellig bij!)

Ten eerste maakt het AD een vergissing bij de berekening van het aantal gevallen liters per vierkante kilometer. Dat zit zo. Er past een miljoen vierkante meter in één vierkante kilometer. (Immers: 1.000 keer 1.000 is 1.000.000.) En 80 liter per vierkante kilometer maal 1 miljoen is 80 miljoen liter. En geen 8 miljoen liter, zoals het AD schrijft.

Het blijft vervolgens raadselachtig hoe uit deze cijfers het getal van 2.240 miljard liter volgt. De oppervlakte van Nederland (41.526 vierkante kilometer) vermenigvuldigen met een van die twee getallen – 8 miljoen of 80 miljoen – leidt namelijk in beide gevallen niet tot een half IJsselmeer.

Het KNMI is ook niet bekend met de IJsselmeervergelijking – het instituut doet niet aan weerentertainment. „Wij zijn simpel van de getallen”, zegt KNMI-meteoroloog Rob Sluijter. Daarover kan hij dus wel wat zeggen. Het klopt, zegt Sluijter, dat er in sommige delen van Nederland 80 liter regen per vierkante meter viel. „In het westen van het land is die hoeveelheid inderdaad gemeten.” Maar, nuanceert hij, er zijn ook plaatsten waar bijna niets viel. Uitgaan van in het gehele land is dus te enthousiast.

Gevraagd om hun rekenmodel, laat het AD weten dat de som is gebaseerd op 80 liter water per vierkante meter – die 8 in de krant was blijkbaar een tikfout – in tweederde van Nederland (28.000 vierkante meter). En dus niet in heel Nederland. Die nuance is alleen weggevallen in het uiteindelijke artikel.

Maar ook dan blijft het rijkelijk veel. Gemiddeld viel er in Nederland namelijk 23 liter water per vierkante meter, meldt het KNMI. Als we dit getal vermenigvuldigen met de oppervlakte van Nederland, komen we uit op 955 miljard liter. (Voor de liefhebber: 23 miljoen liter maal 41.526 vierkante kilometer.)

Daarmee blijft het een hoop water. Extreem veel zelfs. Zóveel water over zo’n groot oppervlak van verschillende provincies, dat komt maar eens in de dertig jaar voor, zegt meteoroloog Sluijter. Maar het is geen half IJsselmeer – waar overigens in totaal 5.520 miljard liter in past. Er viel dus ruim eenzesde IJsselmeer.

Conclusie

De zondvloed trok afgelopen zondag over Nederland. Er viel 2.240 miljard liter water, meldde het Algemeen Dagblad gisteren op zijn voorpagina. „Dat is een half IJsselmeer”, zo berekende de krant.

Op basis van cijfers van het KNMI blijkt echter dat die stelling overdreven is. Er viel zondag namelijk gemiddeld 23 liter water per vierkante meter – of 2,3 emmers à 10 liter, zo je wil. Dat getal vermenigvuldigen met de oppervlakte van Nederland resulteert in 955 miljard liter. Nog steeds een hoop water, maar geen half IJsselmeer. Wij beoordelen deze uitspraak daarom als onwaar.

Ook een bewering langs zien komen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail je suggestie naar de redactie via nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt.