Vreemde ogen dwingen

De crisis op de kantoren- en huizenmarkt is de meest specifieke bedreiging voor de financiële positie van de Nederlandse banken. Binnen de algehele economische stagnatie die op dit moment bestaat uit lichte krimp en hopelijk (licht) herstel springt de vastgoedcrisis eruit. De prijsdalingen op de kantorenmarkt, de kolossale leegstand en het feit dat een kwart van de particuliere huizenbezitters een schuld heeft die hoger is dan de waarde van hun huis, typeren de crisis.

De waardedalingen van vastgoed hebben ook vergaande gevolgen voor de Nederlandse banken. Zij verstrekten volgens ramingen van de toezichthoudende Nederlandsche Bank alleen al voor 80 miljard euro aan financieringen voor kantoren en ander commercieel vastgoed. SNS Reaal moest dit jaar genationaliseerd worden vanwege verliezen op vastgoed.

Het is daarom goed nieuws dat de centrale bank financieel adviseur BlackRock opdracht heeft gegeven de vastgoedleningen in kaart te brengen en daaraan, naar je mag aannemen, ook een waardering te koppelen. Vastgoedadviseur CBRE helpt daarbij. Het is gezien het belang van de zaak voor de economie, de banken én hun spaarders betreurenswaardig dat De Nederlandsche Bank over de inhoud en de reikwijdte van het onderzoek niet wat meer openheid geeft.

De opdracht maakte een ongewone indruk, maar dit zijn ongewone tijden. Het inschakelen van buitenstaanders is begrijpelijk. De Nederlandsche Bank zelf mist de personele capaciteit om snel zo’n omvangrijk onderzoek te doen. Verder geldt: vreemde ogen dwingen. Buitenstaanders kijken met frisse blik naar de relevante kredietportefeuilles en de probleemgevallen daarin.

Met de uitkomsten moeten de banken, hun externe accountants én de toezichthoudende Nederlandsche Bank deugdelijke maatregelen nemen. Dat is nog niet zo eenvoudig. De hamvraag zal zijn: hoeveel extra voorzieningen moet een bank treffen voor het feit dat een deel van haar vastgoedleningen voor een te hoog bedrag in haar eigen boeken staat? En hoeveel extra kapitaal heeft de bank vervolgens nodig om haar buffers aan te vullen? Het doel moet immers zijn: het voortdurend overtuigen van het publiek dat de banken solvabele instituten zijn die tevens in staat zijn om te voldoen aan groeiende kredietvraag als het economisch herstel doorzet.

Het onderzoek moet ook een internationale dimensie hebben. Cruciaal is dat alle banken die straks onder het toezicht vallen van de Europese Centrale Bank een vergelijkbare toets doorlopen. In landen als Ierland en Spanje zijn de vastgoedmarkten verder uit het lood geslagen. Alleen met een strikt onderzoek naar de waarde van vastgoedleningen en de noodzakelijke afboekingen en kapitaalinjecties maakt Europees bankentoezicht een geloofwaardige start.