Red je collega met een loonoffer...

Werknemers moeten zich flexibeler opstellen. Dat voorkomt ontslagen, aldus Mirjam de Blécourt en Daniëlle Pinedo.

Illustratie Pavel constantin

Siemens schrapt wereldwijd 15.000 banen. Ook in Nederland blijven massaontslagen aan de orde van de dag. De crisis is nog niet voorbij. De afgelopen maand kondigden Canon, Heinz, RWE, Toshiba en TNT aan werknemers te moeten ontslaan.

Is er dan geen alternatief waardoor bedrijven hun ontslagen kunnen beperken? Dat alternatief kan bestaan uit het – tijdelijk – wijzigen van arbeidsvoorwaarden. Werkgevers moeten die mogelijkheid onderzoeken en werknemers, vakbonden en ondernemingsraden moeten daarin flexibeler meedenken. Dat is in het belang van het bedrijf en zijn werknemers.

Als antwoord op de crisis blijven bedrijven werknemers ontslaan. Ons kabinet wil het in de nabije toekomst makkelijker en goedkoper maken om werknemers te ontslaan. Het idee is dat dat tot meer banen zou leiden. Dat lijkt vooralsnog een misvatting. De banen zijn er gewoonweg niet. Het is de bedoeling dat werknemers bij ontslag een veel lagere ontslagvergoeding krijgen. De vergoeding is te laag om een eigen bedrijf te beginnen. Bovendien is het per 1 januari 2014 niet meer mogelijk een ontslagvergoeding op een fiscaal vriendelijke manier te laten uitbetalen via een stamrechtconstructie, waardoor het bedrag dat een werknemer feitelijk overhoudt nog lager is.

De praktijk leert dat bedrijven liever hun kern van vaste werknemers willen behouden als zij de arbeidsvoorwaarden van hun vaste werknemers – tijdelijk – kunnen wijzigen. Dat blijkt ook uit recent onderzoek. Het aanpassen van arbeidsvoorwaarden past in het stelsel van de wet. Voordat een werkgever besluit tot een collectief ontslag, is hij verplicht alternatieven te overwegen ter voorkoming van gedwongen ontslagen. Vakbonden moeten op grond van de wet worden geraadpleegd zodat zij mee kunnen denken hoe collectieve ontslagen kunnen worden voorkomen of in aantal worden verminderd. Toch stellen vakbonden zich vaak rigide op als het om loonoffers of andere wijzigingen – niet altijd verslechteringen – van arbeidsvoorwaarden gaat.

Begin dit jaar was hun verontwaardiging groot toen bekend werd dat Capgemini een deel van haar werknemers vroeg om salaris in te leveren. Capgemini werd de spreekwoordelijke ‘gebeten hond’. Vakbonden en werknemers waren boos, wilden niet meewerken. Zij spraken over een „verkapte ontslagronde”. Als de plannen van het kabinet doorgaan, dan kan deze opstelling van de vakbonden er in de nabije toekomst toe leiden dat diezelfde werknemers met een zeer geringe ontslagvergoeding op straat staan.

Het verminderen van arbeidsvoorwaarden gaat niet zonder slag of stoot. Het overgrote deel van de werknemers in Nederland valt onder een CAO. CAO’s staan er veelal in de weg om afspraken te maken over flexibilisering van de arbeidsvoorwaarden met de werknemers zonder tussenkomst van vakbonden. Vakbonden en werknemers zijn niet snel geneigd om positief mee te denken over zo’n maatregel. Dit terwijl er mogelijk minder werknemers hun baan verliezen als CAO-partijen een mogelijkheid opnemen om het arbeidsvoorwaardenpakket in tijden van crisis tijdelijk te kunnen wijzigen. Als er geen CAO van toepassing is, dan kunnen ondernemingsraden een positieve rol spelen door in te stemmen met een tijdelijke verandering van de arbeidsvoorwaarden. Als de markt aantrekt, kunnen de genomen maatregelen worden teruggedraaid. De kennis en ervaring van de werknemers die, als er betere tijden aanbreken, hard nodig is, blijft binnenshuis. Zij belanden niet in een uitkeringssituatie en hoeven niet op zoek naar ander werk. De voordelen wegen op tegen de nadelen.

Kortom, werknemers, vakbonden en ondernemingsraden moeten wat ons betreft meer oog hebben voor de positieve kant van een tijdelijke flexibilisering van arbeidsvoorwaarden. Op die manier kan een ‘ontslagronde’ mogelijk juist worden voorkomen.

Mirjam de Blécourt en Daniëlle Pinedo zijn beiden advocaat arbeidsrecht bij Baker & McKenzie in Amsterdam.

    • Mirjam de Blécourt
    • Danielle Pinedo