Onverklaarbare klachten verklaard

Voor medisch onverklaarbare, lichamelijke klachten, zoals chronische vermoeidheid, spier- en gewrichtspijn, of prikkelbare darmen is misschien toch een oorzaak te vinden. Gezondheidspsychologe Tamara Lacourt vermoedt in haar proefschrift dat signalen van het afweersysteem overdreven hard binnenkomen in het brein.

Waarom keek u naar het afweersysteem?

„Als je ziek bent, bijvoorbeeld door griep of verkoudheid, wordt je immuunsysteem actief. Er worden stoffen aangemaakt die het brein op de hoogte stellen van wat er in het lichaam gebeurt. In reactie daarop verandert je gedrag en stemming: je voelt je vermoeid, somber, lusteloos, alles doet zeer, en als je je teen stoot, doet dat veel meer pijn dan normaal. Dat lijkt erg op die zogeheten SOLK, somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten. Daarom dachten we: zou die immuun-breincommunicatie daarbij niet de verklarende factor zijn?”

Wat is er dan anders bij mensen met SOLK?

„Ze blijken vaker infecties te hebben doorgemaakt dan mensen in een controlegroep, variërend van een hevige verkoudheid tot blindedarmontsteking. We hebben de medische huisartsgegevens van de afgelopen tien jaar bekeken van mensen met SOLK.

Daarnaast wordt er bijna altijd een relatie gevonden tussen SOLK en negatieve affectiviteit. Mensen met die psychologische trek interpreteren alledaagse gebeurtenissen in het leven eerder negatief, en raken er ook eerder gestresst van.”

En negatief ingestelde mensen voelen meer pijn na een vaccinatie?

„Klopt. We hebben gezonde proefpersonen onderworpen aan een pijntest. Daarbij oefenden we druk uit op de nagel van de duim, en voerden die langzaam op. Ze moesten ‘stop’ zeggen wanneer het voor het eerst onprettig werd. Dat noemden we de pijndrempel. Daarna moesten ze het zo lang mogelijk volhouden, en aangeven wanneer het echt ondraaglijk werd. Dat is de pijntolerantie.

Na die pijntest en een psychologische vragenlijst gaven we hun een vaccinatie tegen tyfus. Zes uur daarna bekeken we weer de pijngrens. De reactie van het afweersysteem op de inenting is dan op zijn hoogst. De negatief ingestelde deelnemers waren gevoeliger geworden voor pijn na de vaccinatie. Mensen met een minder negatieve insteek niet.”

Wat kun je aan een overgevoelig brein doen?

„Sommige patiënten met SOLK hebben baat bij een interventie die helpt de dingen wat positiever te interpreteren. Er zijn ook medicijnen die het brein wat minder gevoelig maken voor de signalen van het immuunsysteem, bijvoorbeeld het antibioticum minocycline. Maar je kunt niet zomaar iedereen antibiotica geven. We moeten nog veel onderzoeken, maar dan zal er misschien ook daarop in te spelen zijn.”

Zit het nu tussen de oren of niet?

„Tussen de oren zitten de hersenen. Mogelijk zit het bij een groot deel van de mensen met SOLK inderdaad daar.”

Tamara Lacourt verdedigt haar proefschrift Immune-to-brain communication in functional somatic symptoms op 18 oktober 2013 om 12.45 uur aan de Universiteit Utrecht.

    • Niki Korteweg