Interview ‘Laat Noord-Europa maar uitleggen waarom het ons niet helpt’

Om in Europa aandacht te vragen voor de stroom bootvluchtelingen die zijn kleine land te verwerken krijgt, schuwt de Maltese premier Joseph Muscat de grote woorden niet. ,,De Middellandse Zee wordt een groot kerkhof”, zei hij dit weekeind nadat zijn kustwacht en leger in actie moesten komen om een gekapseisde boot vol Syrische vluchtelingen afkomstig uit Libië te helpen. ,,Dit is geen ‘wake-up call’ meer. Europa heeft die al lang geleden gehad. Malta kan dit echt niet meer alleen aan.”

De jonge, centrumlinkse premier (39 jaar) vindt dat het tijd wordt dat de Europese Unie ophoudt met praten over maatregelen. ,,Malta en Italië staan in de kou. Het wordt tijd voor actie”, zegt hij op zondagochtend. Anderhalf etmaal na het ongeluk waarbij minstens 33 mensen verdronken. En vlak voordat hij voor een ingelast bliksembezoek naar Tripoli zal vliegen om met zijn Libische collega over de vluchtelingenproblematiek te praten.

Welke actie moet Europa volgens u ondernemen?

,,Tot nu toe heeft Europa geprobeerd dit probleem aan te pakken, door er meer geld naar te gooien. Dat is niet de juiste weg. Ten eerste moeten we de Libiërs hierbij betrekken: zij spelen een sleutelrol. Op de lange termijn moet er meer ontwikkelingshulp naar de landen van herkomst. En er moet een duidelijke betrokkenheid komen met de landen van vertrek om deze te stabiliseren. Er moet meer gepatrouilleerd worden.

,,En dan moet het grote debat plaatsvinden: willen we strengere of laksere migratiewetten? Ik ben er van overtuigd dat als de mensen die nu oversteken, de keus zouden hebben, ze niet naar Malta zouden komen. Daarom moet het Dublin-II verdrag worden gewijzigd [dat bepaalt dat migranten asiel moeten vragen in land van aankomst, red]. Die bepaling is gedateerd. Het is van weleer. Er is een nieuwe werkelijkheid.”

Tussen 2008 en 2011 gaf Italië miljarden aan de Libische leider Moammar Gaddafi. In ruil hield hij de bootjes tegen. Zonder hem is Libië nu een chaos. Kan je met dat land wel zaken doen?

,,Het is een instabiel land. Maar dat betekent niet dat er niks gedaan kan worden. Misschien niet van de ene op de andere dag. Libië kan en wil geholpen worden om zijn grenzen te bewaken. Dat kan de EU beter oppikken. We zullen ons in Europa ferm opstellen. Ik zal mijn collega’s in Noord-Europa duidelijk zeggen dat we tot nu toe alleen maar loze praat hebben gehoord.”

Ziet u signalen bij uw Noord-Europese collega’s dat ze bereid zijn tot meer solidariteit?

,,Niet echt.”

Hoe verklaart u dat?

,,Dat moeten zij doen. De enige aan wie ik iets uit te leggen heb, zijn de families van de mensen die omgekomen zijn. De bevolking hier, die overbelast raakt. En hoe kan het dat er afgelopen vrijdag maar twee EU-lidstaten waren die in actie kwamen en die het leven van honderden mensen hebben gered? We zijn niet echt een supermacht, hè.”