Geld bij elkaar harken om iedere partij te plezieren

Het Planbureau bekijkt de jongste aanpassingen op de rijksbegroting. Zijn de bezuinigingen die oppositie en kabinet afspraken realistisch?

Lastenverlichting voor werkgevers, meer uitgaven voor onderwijs en ook nog eens „inkomensondersteuning” voor gezinnen. Het leek afgelopen vrijdag niet op te kunnen toen het kabinet zijn aangepaste begroting voor komend jaar presenteerde. Maar hoe wordt dit gefinancierd? Rekent het kabinet zich niet rijk bij het paaien van D66, ChristenUnie en SGP?

Aan het Centraal Planbureau de komende dagen de taak kritisch naar deze vragen te kijken. En eurocommissaris Olli Rehn (begroting) kijkt natuurlijk mee als het CPB later deze week met zijn zogeheten doorrekening komt.

Aan creativiteit ontbreekt het in elk geval niet op het ministerie van Financiën. Het departement van PvdA’er Jeroen Dijsselbloem moest geld vrijmaken voor de wensen van de oppositiepartijen – zonder dat de belastingen al te zeer omhoog zouden gaan, want de oppositie heeft ook kritiek op de stijgende lastendruk voor de gemiddelde Nederlander. Die druk mocht niet verder omhoog. Dat zou de economische groei alleen maar remmen.

Hoe kwam men dan wel aan extra geld? Onder meer door de ministeries volgend jaar simpelweg minder geld te geven. De budgetten worden niet aangepast aan de inflatie en dat scheelt in 2014 bijna 500 miljoen euro in de uitgaven. In technische termen: de prijsbijstelling wordt gekort.

Deze besparing lag voor de hand, maar kan op de nodige kritiek van het CPB rekenen. Bij de tegenbegroting van het CDA rond Prinsjesdag weigerde het Planbureau zo’n prijsbijstelling mee te nemen in de berekeningen. Daardoor kwam deze oppositiepartij niet aan de 6 miljard aan – goedgekeurde – extra bezuinigingen.

Het is sowieso niet de enige korting die de ministeries komend jaar te verwerken krijgen. Ook met Prinsjesdag was al een zogeheten prijsbijstelling ingetekend: toen zijn de uitgaven voor komend jaar al met bijna 600 miljoen gekort. Minder uitgeven is voor ministeries overigens net zo moeilijk als voor burgers. En de nullijn voor ambtenaren mag dan formeel van de baan zijn, er wordt in 2014 750 miljoen gekort op de loonruimte bij het Rijk.

Bij Financiën sluit men niet uit dat de extra prijsbijstelling van bijna 500 miljoen niet door het CPB wordt „geaccepteerd”. Het Planbureau zal immers willen weten hoe de departementen precies gaan bezuinigen, maar dat is niet in een paar dagen uitgewerkt. Het weerwoord van Financiën is voorspelbaar: twijfel niet aan die bezuiniging, want wij geven de departementen gewoon minder geld. Hoe Sociale Zaken, Economische Zaken en die andere ministeries dat dan oplossen, is hun zaak.

Een andere manier om aan extra geld te komen is – het klinkt raar – belastingverlaging. Zo wordt het tarief in box 2 verlaagd. Daarvan kunnen mensen profiteren die een belang van meer dan 5 procent in een onderneming hebben. Door het tarief van 27 naar 22 procent te verlagen, hoopt Dijsselbloem dat mensen meer geld uit hun bedrijf halen. De verlaging moet maar liefst 1 miljard euro aan extra belastinginkomsten opleveren.

Is dat niet te veel?

De minister baseert zijn verwachtingen op 2007: toen werd met dezelfde verlaging veel geld binnengehaald. Alleen, in dat jaar was van een financiële en economische crisis nog geen sprake. Toch spreekt Dijsselbloem van „een conservatieve schatting”. Tegelijkertijd gaf de minister gisteren toe dat het logischerwijs om cijfers gaat „op basis van verwachtingen en aannames”. Dat is nu eenmaal zo bij een begroting.

Het is niet de enige belastingmaatregel die komend jaar door een verlaging geld moet opleveren. Al met Prinsjesdag werd bekend dat mensen met een zogeheten stamrecht-bv 20 procent korting van de fiscus krijgen als zij hun opgepotte ontslagvergoeding te gelde maken. Dit moet ook nog eens 1,2 miljard euro aan extra belastinginkomsten opleveren.

De prijsbijstellingen en de voorgestelde belastingmaatregelen moeten voor 2014 dus miljarden opleveren. Er zijn nog meer maatregelen waarbij insiders hun wenkbrauwen optrekken. Als gevolg van goedkopere geneesmiddelen rekent Dijsselbloem komend jaar bijvoorbeeld op een besparing van maar liefst 750 miljoen euro. Het CPB accepteerde de bezuiniging, maar garanties zijn er niet.

Rekent het kabinet zich rijk?

Die kritiek zal er deze week zeker zijn als de Tweede Kamer zich over de aangepaste begroting van volgend jaar buigt. Diezelfde Tweede Kamer weet dat er niet zoveel alternatieven zijn. Door de economische crisis is wel duidelijk geworden dat veel belastingverhogingen (zoals die van de btw en van accijnzen) niet automatisch leiden tot meer inkomsten. En het kabinet wil via de auto (250 miljoen) en het leidingwater (205 miljoen) in 2014 toch al meer belasting heffen.

Ook voor dit jaar kan de begroting nog een deukje oplopen als gevolg van het vrijdag gesloten begrotingsakkoord. Dat is het gevolg van de extra uitgaven voor het onderwijs waarop vooral D66 heeft aangedrongen. Het goede nieuws is dat deze 650 miljoen euro nog dit jaar beschikbaar komt. Het minder goede nieuws is dat op dit moment niet duidelijk is uit welk potje dit geld moet komen.

Bij Financiën wordt momenteel in alle hoeken en gaten gekeken. Mocht dat geen resultaat hebben, dan gaat het begrotingstekort voor dit jaar alsnog omhoog. In het ergste geval betekent dat een stijging van het tekort van 3,2 naar 3,3 procent. Net zo hoog als in 2014. Als tenminste de verwachtingen uitkomen.