Creatief geld bij elkaar harken

Minister Dijsselbloem moest geld vrijmaken om D66, ChristenUnie en SGP te paaien Maar is dat geld er eigenlijk wel? Dat gaat het CPB de komende dagen berekenen

Politiek redacteur

Lastenverlichting voor werkgevers, meer uitgaven aan onderwijs en ook nog eens „inkomensondersteuning” voor gezinnen. Het leek afgelopen vrijdag niet op te kunnen toen het kabinet zijn aangepaste begroting voor komend jaar presenteerde. Maar hoe wordt dit gefinancierd? Rekent het kabinet zich niet rijk bij het paaien van D66, ChristenUnie en SGP?

Aan het Centraal Planbureau de komende dagen de taak om eens kritisch naar deze vragen te kijken. En eurocommissaris Olli Rehn kijkt natuurlijk mee als het CPB later deze week met zijn zogeheten doorrekening van de bezuiniging komt.

Aan creativiteit ontbreekt het in elk geval niet bij het ministerie van Financiën. Het departement van PvdA’er Jeroen Dijsselbloem moest geld vrijmaken voor de wensen van de oppositiepartijen, zonder dat de belastingen al te zeer omhoog gingen, want ook die partijen hadden met de rest van de oppositie kritiek geuit op de stijgende lastendruk voor de gemiddelde Nederlander. Die druk mocht niet verder omhoog, dat zou de economische groei alleen maar remmen.

Hoe kwam men dan wel aan extra geld? Onder meer door de ministeries volgend jaar simpelweg minder geld te geven. De budgetten worden niet aangepast aan de inflatie en dat scheelt in 2014 bijna 500 miljoen euro in de uitgaven.

Deze besparing lag voor de hand, maar kan op de nodige kritiek van het CPB rekenen. Bij de tegenbegroting van het CDA rond Prinsjesdag weigerde het Planbureau bijvoorbeeld een vergelijkbare besparing mee te nemen in de berekeningen. Daardoor kwam deze oppositiepartij niet aan de 6 miljard aan – goedgekeurde – extra bezuinigingen.

Het is sowieso niet de enige korting die de ministeries komend jaar te verwerken krijgen. Ook met Prinsjesdag zijn de uitgaven van de departementen voor komend jaar al met bijna 600 miljoen gekort. En minder uitgeven is voor ministeries net zo moeilijk als voor burgers.

Bij Financiën sluit men niet uit dat de extra besparing van bijna 500 miljoen euro niet door het CPB wordt „geaccepteerd”. Het Planbureau zal immers willen weten hoe de departementen precies gaan bezuinigen, maar dat is natuurlijk niet in een paar dagen uitgewerkt. Het weerwoord van Financiën is voorspelbaar: twijfel niet aan die bezuiniging, want wij geven de departementen gewoon minder geld. Hoe Economische Zaken, Sociale Zaken en die andere ministeries dat vervolgens oplossen is hun zaak.

Een andere manier om aan extra geld te komen is – het klinkt raar – belastingverlaging. Zo wordt het tarief in box 2 verlaagd. Daarvan kunnen mensen profiteren die een belang van meer dan 5 procent in een onderneming hebben. Door het tarief van 27 naar 22 procent te verlagen hoopt Dijsselbloem dat mensen meer geld uit hun bedrijf zullen halen. De verlaging moet maar liefst 1 miljard aan extra belastinginkomsten opleveren.

Is dat niet te veel? De minister baseert zijn verwachtingen op 2007: toen werd met dezelfde verlaging veel geld binnengehaald, maar in dat jaar was van een financiële en economische crisis nog geen sprake. Toch spreekt Dijsselbloem van „een conservatieve schatting”. Tegelijkertijd gaf de minister gisteren toe dat het logischerwijs om cijfers gaat „op basis van verwachtingen en aannames”. Dat is nu eenmaal zo bij een begroting. Er zijn nog meer maatregelen waarbij insiders hun wenkbrauwen optrekken. Als gevolg van goedkopere geneesmiddelen rekent Dijsselbloem komend jaar op een besparing van maar liefst 750 miljoen euro. Het CPB accepteerde de bezuiniging, maar garanties dat de maatregel echt zoveel geld oplevert, zijn er niet.

Rekent het kabinet zich rijk? Die kritiek zal er deze week zeker zijn als de Tweede Kamer zich over de aangepaste begroting van volgend jaar buigt. Maar diezelfde Tweede Kamer weet dat er niet zoveel alternatieven zijn. Door de economische crisis is wel duidelijk geworden dat veel belastingverhogingen (zoals een hogere btw en accijnzen) niet automatisch leiden tot meer inkomsten. En het kabinet wil via de auto (250 miljoen) en het leidingwater (205 miljoen) in 2014 toch al meer belasting heffen.

Ook voor dit jaar kan de begroting nog een deukje oplopen als gevolg van het vrijdag gesloten begrotingsakkoord. Dat is het gevolg van de extra uitgaven voor het onderwijs waarop met name D66 heeft aangedrongen. Het goede nieuws is dat deze 650 miljoen euro nog dit jaar beschikbaar komt. Het minder goede nieuws is dat op dit moment niet duidelijk is uit welk potje dit geld moet komen. Bij Financiën wordt momenteel in alle hoeken en gaten gekeken, maar mocht dat geen resultaat hebben dan gaat het begrotingstekort voor dit jaar alsnog omhoog. In het ergste geval betekent dat een stijging van het tekort van 3,2 naar 3,3 procent. Net zo hoog als in 2014. Als tenminste de verwachtingen uitkomen.