Bescherming tegen zon gaat samen met meer teelbalkanker

Dezelfde mutatie die Europeanen beschermt tegen zonnebrand, geeft hen een hogere kans op teelbalkanker.

Waarom krijgen blanke mannen relatief vaak teelbalkanker? Waarschijnlijk is dat het gevolg van evolutionair „stuivertje wisselen” schreven Britse en Amerikaanse onderzoekers vrijdag in Cell. Een mutatie in het zogeheten KITL-gen beschermt mensen met een lichte huid tegen zonverbranding doordat ze sneller bruin kunnen worden. Maar diezelfde mutatie vergroot de kans op teelbalkanker.

Het eiwit KITL is een bindingsplaats voor een ander eiwit, p53. Dat eiwit staat bekend als een krachtige onderdrukker van het ontstaan van tumoren. Het heeft daarin een spilfunctie, hetgeen wel blijkt uit het feit dat ongeveer de helft van alle tumoren die in patiënten worden aangetroffen ook een mutatie in het p53-gen heeft.

Maar bij teelbalkanker zit de genetische fout die cellen laat ontsporen dus niet zozeer in p53, maar in het doeleiwit ervan. De onderzoekers ontdekten dat er in KITL op één plaats een mutatie zat die bij 80 procent van de West-Europeanen voorkomt, maar onder Afrikanen slechts bij 24 procent. Bovendien hadden veel Europeanen deze mutatie dubbel, van vaderskant én moederskant. Zo’n hoge frequentie van een mutatie wijst erop dat deze voordelig moet zijn geweest in de Europese evolutionaire geschiedenis.

Meestal zijn mutaties in het p53-systeem nadelig, omdat ze onmiddellijk de gevoeligheid voor kanker verhogen. Dat bleek ook uit het onderzoek; van de meer dan 10 miljoen bekende mutaties in het menselijk genoom waren er maar zes in het KITL-gen te vinden, en maar één in de cruciale regio waar het p53-eiwit aan bindt.

In genetisch gemanipuleerde muizen lieten de onderzoekers vervolgens zien dat deze mutatie inderdaad een rol speelt bij het bruinen van de huid. Bij blootstelling aan UV-licht zorgt dit gemuteerde eiwit voor een verhoogde aanmaak van het pigment melanine, en de verspreiding van pigmentcellen door de huid. Mogelijk heeft dat in de evolutionaire verleden van de Europeaan opgewogen tegen het verhoogde risico op teelbalkanker, speculeren de onderzoekers.

Teelbalkanker komt 4 tot 5 keer zoveel voor bij blanke Europeanen dan bij Afrikanen. In Nederland wordt er jaarlijks bij ongeveer 700 mannen teelbalkanker geconstateerd.