Wat te doen als je een slechte baas hebt?

Wat doe je als je baas een hork is? Ik bedoel niet: wat te doen als je een hekel hebt aan alle managers. Dan loont het om wat meer de nuance te zoeken. Nee, wat doe je als je ’t écht slecht getroffen hebt? Zoals Willem of Hedy.

Willem sprak ik twee weken terug. Hij is directeur van de Nederlandse vestiging van een Duits concern. Zijn baas schreeuwt tegen hem. Hij belt als hij ontevreden is en tiert er dan op los. Auf Deutsch.

Hedy trof ik deze week. Ze zit in het bestuur van een stichting. Toen ze recentelijk kritiek had op haar voorzitter, liet deze weten dat hij – via een nevenfunctie – makkelijk kon zorgen dat haar man de komende tijd wat meer thuis zou zijn.

Een slechte baas kan je leven verpesten. Vorig jaar rapporteerde het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic dat slecht leiderschap onder meer kan leiden tot een zwakkere gezondheid, spanningen in je gezin en een verhoogde kans op hartklachten.

Dit voorjaar meldde organisatieadviesbureau Hay Group op basis van wereldwijd onderzoek dat 55 procent van de managers een demotiverend werkklimaat creëert. Nederland is helaas geen uitzondering met – knappe score – 68 procent demotiverende leidinggevenden. Voor veel mensen is hun directe baas een van de grote stressoren in hun leven.

Slecht leiderschap komt in allerlei soorten en maten. In haar boek Bad Leadership sorteert Barbara Kellerman ze in zeven categorieën: incompetent, rigide, onmatig, onverschillig, corrupt, afstandelijk en boosaardig.

Alles goed en wel. Maar wat doe je eraan? Het veranderen van andermans gedrag is complex. Zeker als iemand niet meewerkt. Ja, natuurlijk kun je proberen te praten met je baas. Of klagen bij de baas van je baas. Maar bij een echte hork zet dit geen zoden aan de dijk. Daarom drie andere manieren van aanpak voor als er echt iets moet gebeuren.

1 Conditionering. Je negeert vervelend gedrag, reageert stoïcijns op uitbarstingen en zwijgt glimlachend wanneer er met stemverheffing tegen je wordt gesproken. Alleen wanneer er een normale toon en inhoud klinken, antwoord je welwillend. Deze aanpak kan zeer effectief zijn, maar vergt de nodige zelfbeheersing. Vooral omdat jouw negeren de eerste keren zeer waarschijnlijk zal leiden tot nog agressiever gedrag van je baas.

2 Hij (of zij) weg. Hoe? De beste manier is om een belastend dossier op te bouwen. Bewaar beschamende e-mails. Nog beter: leg je gesprekken vast. Als je zelf deelnemer bent aan een gesprek is het juridisch toegestaan om het op te nemen. Bijvoorbeeld met een smartphone in je zak. Ook als je dit niet vertelt aan de andere aanwezigen. En als iemand je bedreigt of allerlei grove dingen toevoegt, mag je de opname ook gebruiken in een rechtszaak.

3 Jij weg. Geen zin in de ietwat zenuwslopende oplossingen hierboven? Kies dan eieren voor je geld. Je direct leidinggevende heeft een zeer grote invloed op je werkplezier en carrière. Als die invloed in beide gevallen negatief is, ontsnap dan zolang het nog kan. „Een snelle vlucht is eervoller dan te buigen voor het juk van de bezetter”, schreef Homerus. Verstandig loopbaanadvies, lijkt me.

Ten slotte: terugpesten is aardig als flankerend beleid. Managementhoogleraar Bob Sutton verhaalt over een „asshole boss” die doorlopend de snacks van een medewerkster jatte. Zij sloeg terug door snoepjes te fabriceren met laxeermiddel als hoofdingrediënt. Zoete wraak met symbolische waarde. Ze was niet langer de enige die met buikpijn op kantoor zat.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist en schrijft elke week over management en leiderschap.