Wat is de Boer Zoekt Vrouw van het strafrecht?

Recht

Folkert Jensma Openbaar Ministerie en rechtbanken worden even fors gekort als de heel wat minder maatschappelijk relevante publieke omroep.

Een column over recht is niet helemaal de goeie plek om over bezuinigen op de publieke omroep te beginnen. Maar ik was toch gefascineerd door de manier waarop actie, opinie en berichtgeving deze week door elkaar liepen. De stamtafels op tv waren er druk mee. Eindelijk iets waar media echt verstand van hebben! Namelijk zichzelf. De publieke omroep moet op een totaal van 858 miljoen best veel inleveren: 300 miljoen. Dat is geen onbelangrijke kwestie. Maar de vraag of de overheid in crisistijd ook beroepssport en amusement moet financieren, is niet zo moeilijk. Er zijn wel andere overheidssectoren die even fors worden gekort en maatschappelijk heel wat relevanter zijn.

Vorige week zat ik ergens in een grensregio mee te luisteren bij een middag van rechters, officieren en secretarissen. Er waren daar net twee parketten en twee rechtbanken gefuseerd. Ze praatten vrijuit over werkdruk, onafhankelijkheid en hoe ze hun dossiers en zittingen rond moeten zien te breien. Ten slotte mocht ieder groepje één probleem noemen als meest dringende. Eén groep meldde het ‘hele werkproces strafrecht’ aan. Niets klopte daar meer. Dossiers te laat of incompleet, zittingen aangehouden of uitgesteld met als gevolg verspilling en cascade effecten elders. Het is vaker gesignaleerd – het strafproces is aan het vastlopen. „Bij ons draait de sectie strafrecht op loyaliteit”, vatte een rechter samen. Elkaars ellende opvangen, veel tactisch wegmoffelen en weekendjes doorhalen. De beroepsvereniging van rechters voorspelt op basis van een enquête al meer dwalingen. Kennelijk moet het Openbaar Ministerie zijn activiteiten de komende jaren met een kwart inkrimpen. Dat leidt tot heel andere keuzes en dilemma’s. In ieder geval tot een herijking van het OM. Doen ze daar het goede, en doen ze dat goed genoeg?

Die laatste vraag is al beantwoord. De hele strafrechtketen is toe aan een grondige reorganisatie, die ook al gaande is. Een Rekenkamerrapport brak vorig jaar de zaak open. Maar 10 procent van alles wat de burger de politie komt vertellen leidt tot iets. Het oplossingspercentage is 3 procent! Politie, parket en rechtbank werken slecht samen. Ieders automatisering beperkt zich tot het eigen werkproces en houdt vrijwel bij de eigen voordeur op. De Rekenkamer stelde vast dat 14 procent van alle boetes niet wordt geïnd en 16 procent van de vrijheidsstraffen niet uitgevoerd. De strafrechtpleging is een treurige gatenkaas, al jaren. Druk maken over de publieke omroep en Boer zoekt vrouw is een luxe.

Opstelten en Teeven doen hier overigens precies de goede dingen. Digitaliseren, vereenvoudigen, inkorten – alle procedures en organisaties worden aangepakt. Dat mag ook wel: ik schat de achterstand op tenminste een jaar of tien. Vermoedelijk duurt het net zo lang voordat er resultaten zijn. Dat roept automatisch de vraag op wat het OM in de tussentijd kan schrappen, delegeren of uitbesteden. Is er een equivalent van de casus Boer Zoekt Vrouw in de strafrechtspleging? Welke ongerijmdheden en taboes kunnen opgeruimd worden? Mij lijkt het nuttig als het OM acuut ophoudt met misdrijven vervolgen die louter voortkomen uit luiheid om ze te voorkomen. Simpel voorbeeld: wie wel eens in de VS heeft getankt, weet dat je daar vooruit betaalt, met je creditcard. Radicale preventie, het kan echt. Alle fietsen chippen, bijvoorbeeld. Weg met het cashgeld uit kassalades, alleen nog pinnen. Te veel plofkraken wijst ook op te veel pinautomaten die te makkelijk op te blazen zijn. Stop het afwentelen van veiligheidskosten op de overheid.

En natuurlijk: jezelf geen onmogelijke opdrachten geven. Het kabinet wil wiet met een hoger THC-percentage dan 15 procent verbieden. Begrijpelijk, alleen is dat gehalte niet betrouwbaar vast te stellen. Niet aan beginnen dus. Dat softdrugsbeleid is sowieso een steen op de maag van het OM. Als het geld die aan de bestrijding daarvan wordt besteed toch eens beschikbaar mocht komen. In Delikt & Delinkwent onthulde hoogleraar Marc Groenhuijsen dat al in 1989 de politietop binnenskamers ‘vrijwel eensgezind’ vond dat het OM de strijd tegen softdrugs moest staken. Wietteelt reguleren, dat is ‘m dus: de Boer zoekt Vrouw in het strafrecht.