Van der G. blijft in de gevangenis

De moordenaar van Fortuyn krijgt géén verlof Dat besloot VVD-staatssecretaris Teeven gisteren Verlof was niet te verkopen aan zijn achterban

Redacteur Justitie

Het komt vaker voor, dat veroordeelden bínnen de muren aan hun reïntegratie in de samenleving werken. Bij buitenlanders die in Nederland in de gevangenis zitten bijvoorbeeld, of bij mensen die geen huis of familie hebben om naar terug te keren tijdens hun verlof.

Gisteren besloot staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) dat Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, géén verlof krijgt. Hij moet binnen de muren van de gevangenis reïntegreren.

„Die alternatieve reïntegratie is voor de bühne”, zegt Henny Sackers, hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Teeven heeft gewoon alles in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat hij Van der G. géén verlof hoeft te verlenen.” Dat is vooral een politieke beslissing, vindt Sackers. Een harde VVD’er die strenge straffen voorstaat, kan zo’n verlof electoraal maar moeilijk verkopen.

Alleen moest dat besluit wel met nieuwe feiten gepaard gaan. Want als Van der G. nu besluit om opnieuw in beroep te gaan tegen de weigering van zijn verlof, dan moet er iets veranderd zijn ten opzichte van het aanvankelijke besluit om zijn verlof te weigeren. Anders zal het standpunt van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), die zulke beroepen als rechter beoordeelt, niet veranderen. En formeel heeft niet de staatssecretaris, maar de RSJ hierin het laatste woord.

Dus liet Teeven opnieuw onderzoek doen naar de maatschappelijke onrust rond een eventueel verlof van Volkert van der G. Politie, Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid deden dat onderzoek, en concludeerden dat inderdaad sprake zou zijn van grote onrust en verstoring van openbare orde. Op de inhoud van die onderzoeken ging Teeven gisteren niet in, omdat tegen zijn besluit nog „rechtsmiddelen openstaan”. Beroep tegen zijn beslissing dus.

Ook het gevaar voor Van der G. en zijn familie speelde mee bij de overwegingen het verlof niet toe te kennen. En vanwege Van der G.’s landelijke bekendheid zouden „zeer zware veiligheidsmaatregelen” voor hem nodig zijn. Zo’n ingeperkt verlof zou niet bijdragen aan de geleidelijke terugkeer van Van der G. in de samenleving, oordeelde Teeven.

Juist die laatste overweging vindt hoogleraar reclassering Peter van der Laan een gemiste kans. „Daarmee geeft de staatssecretaris feitelijk toe aan de maatschappelijke dreiging van buiten.” Terwijl het strafsysteem in Nederland uit twee onderdelen bestaat: vergelding, maar óók resocialisatie, een nieuwe kans krijgen. „In dit bijzondere geval moet de veroordeelde aan de samenleving wennen, maar zal de samenleving vooral ook aan hém moeten wennen.”

Volkert van der G. heeft zeven dagen de tijd om in beroep gaan bij de Raad voor Strafrechtstoepassing. Zo’n nieuwe behandeling kost natuurlijk tijd – hoogleraar Sackers heeft het „sterke vermoeden” dat Teeven met dit besluit om verlof te weigeren, tijd wil rekken. In mei 2014 kan Van der G. voorwaardelijk in vrijheid gesteld worden, omdat hij dan tweederde van zijn straf (twaalf jaar) heeft uitgezeten. Sackers: „De RSJ moet deze zaak nu weer opnieuw bekijken. Het zou zomaar kunnen dat de Raad zegt: we vinden dat hij met verlof moet, maar nu is het al bijna mei en heeft één weekendje verlof ook geen zin meer.”