Teeven: geen verlof Van der G., wel plan voor reïntegratie

Teeven liet de onrust rond verlof voor Van der G. opnieuw onderzoeken. Critici zeggen dat hij een politiek besluit nam.

Het komt vaker voor, dat veroordeelden bínnen de muren aan hun reïntegratie in de samenleving werken. Bij buitenlanders die in Nederland in de gevangenis zitten bijvoorbeeld, of bij mensen die gewoonweg geen huis of familie hebben om naar terug te keren tijdens hun verlof.

Gisteren besloot staatssecretaris Fred Teeven (Justitie, VVD) dat Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, géén verlof krijgt. Hij moet binnen de muren van de gevangenis reïntegreren. Hij mag bijvoorbeeld zes keer een weekend zonder toezicht in een woning binnen een penitentiaire inrichting verblijven.

„Die alternatieve reïntegratie is voor de bühne”, zegt Henny Sackers, hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Teeven heeft gewoon alles in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat hij Van der G. géén verlof hoeft te verlenen.” Dit is vooral een politieke beslissing, vindt Sackers. Een harde VVD’er die strenge straffen voorstaat, kan zo’n verlof electoraal maar moeilijk verkopen.

Alleen moest dat besluit wel met nieuwe feiten gepaard gaan. Want als Van der G. nu opnieuw in beroep gaat tegen deze weigering, dan moet er iets veranderd zijn ten opzichte van het aanvankelijke besluit om zijn verlof te weigeren. Anders zal het standpunt van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), die zulke beroepen als rechter beoordeelt, niet veranderen. En formeel heeft niet de staatssecretaris, maar de RSJ het laatste woord. Twee weken geleden zei de RSJ dat Van der G. op verlof moest kunnen gaan.

Dus liet Teeven opnieuw onderzoek doen naar de maatschappelijke onrust rond een eventueel verlof van Volkert van der G.. Politie, Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid deden onderzoek, en concludeerden dat inderdaad sprake zou zijn van grote onrust en verstoring van openbare orde. Op de inhoud van die onderzoeken ging Teeven gisteren niet in, omdat tegen zijn besluit nog „rechtsmiddelen openstaan”. Beroep tegen zijn beslissing dus.

Ook gevaar voor Van der G. en zijn familie speelde mee bij de overwegingen het verlof niet toe te kennen. En vanwege Van der G.’s landelijke bekendheid zouden „zeer zware veiligheidsmaatregelen” voor hem nodig zijn. Zo’n ingeperkt verlof draagt niet bij aan een geleidelijke terugkeer in de samenleving, oordeelde Teeven.

Juist die laatste overweging vindt hoogleraar reclassering Peter van der Laan een gemiste kans. „Nu geeft de staatssecretaris feitelijk toe aan de maatschappelijke dreiging van buiten.” Terwijl het strafsysteem in Nederland uit twee onderdelen bestaat: vergelding, maar óók resocialisatie, een nieuwe kans krijgen. Hoe heftig het misdrijf ook is geweest. „In dit bijzondere geval moet de veroordeelde aan de samenleving wennen, maar zal de samenleving vooral ook aan hém moeten wennen.”

Volkert van der G. heeft zeven dagen om in beroep te gaan bij de RSJ. Zo’n nieuwe behandeling kost natuurlijk tijd – hoogleraar Sackers heeft het „sterke vermoeden” dat Teeven met zijn besluit tijd wil rekken. In mei 2014 kan Van der G. voorwaardelijk in vrijheid gesteld worden, dan heeft hij tweederde van zijn straf (twaalf jaar) uitgezeten. Sackers: „Het zou zomaar kunnen dat de RSJ zegt: we vinden nog steeds dat hij met verlof moet, maar nu is het al bijna mei en dus heeft één weekendje verlof ook geen zin meer.”

    • Annemarie Kas