Klontering in brein gekeerd

Britse onderzoekers hebben een stof gevonden die hersencellen beschermt tegen de schade door ophoping van verkeerd gevouwen eiwitten, een proces dat kenmerkend is voor de ziekten van Alzheimer en Parkinson en ook gekkekoeienziekte. Muizen met een variant van de laatste aandoening herstelden zichtbaar, ook als het middel in een gevorderd stadium van de ziekte werd toegediend.

Het middel zorgt ervoor dat getroffen hersencellen weer voldoende eiwitten kunnen aanmaken om zichzelf in stand te houden. Zonder het middel stagneert de eiwitsynthese en gaan de cellen op termijn dood, staat in het Science Translational Medicine van begin oktober. Aan het onderzoek werkte ook het Britse farmaceutisch bedrijf GlaxoSmithKline mee.

Neurodegeneratieve ziekten kenmerken zich door eiwitophopingen in of tussen hersencellen. Eiwitten vervullen in cellen talloze functies. Als er afwijkingen ontstaan in hun ruimtelijke structuur verliezen ze hun functie en klonteren ze samen. Zodra dat gebeurt treedt een mechanisme in werking om de slechte eiwitten op te ruimen. Tegelijkertijd legt het enzym PERK de eiwitsynthese tijdelijk stil. Zo krijgt de cel de tijd om de rommel op te ruimen zonder dat er nieuwe eiwitten bijkomen.

Verloren cellen

Maar als de hoeveelheid misvormde eiwitten te groot wordt, blijft PERK actief en de eiwitsynthese geblokkeerd. Dan keert dit mechanisme zich tegen de cel, die sterft. Er komen weliswaar geen afwijkende eiwitten meer bij, maar andere voor de cel onmisbare eiwitten worden evenmin aangemaakt. Netto leidt dit ertoe dat de getroffen cellen verloren gaan met alle gevolgen van dien.

In hun onderzoek besmetten de wetenschappers muizen met een infectieus prioneiwit. Zo’n eiwit misvormt andere eiwitten. De mate waarin de ziekte vordert is goed te volgen aan het uiterlijk en het gedrag van de dieren. Zij werden in vroege en latere stadia behandeld met het nieuwe middel.

Allemaal nog in leven

In beide gevallen herstelden ze goed, al bleven bij sommige laat behandelde dieren nog wat vroege symptomen bestaan. Alle met het middel behandelde dieren leefden twaalf weken na de besmetting nog, in tegenstelling tot de onbehandelde controledieren.

Wel werd bij de behandelde dieren een verhoogd glucosegehalte van het bloed gevonden – het enzym PERK beïnvloedt ook de productie van insuline. Daarom is het niet te verwachten dat het nu geteste middel verder ontwikkeld wordt. Wel biedt het aanknopingspunten om andere eiwitten te vinden die actief zijn bij het stilleggen van de eiwitsynthese .

    • Huup Dassen