‘Ik kom nooit meer los van die man’

Teio Meedendorp

(51) is kunsthistoricus en een van de ontdekkers van Zonsondergang bij Montmajour, de ‘nieuwe’ Van Gogh.

Foto Maurice Boyer

Openbaring

De groene wijngaard en Caféterras bij avond waren de eerste schilderijen van Van Gogh die ik zag, met school, in het Kröller-Müller Museum. Voor het eerst was ik me bewust van de dikte van de verf en de streken die samen een overtuigend tafereel neerzetten. Toen nestelde zich het idee om kunstgeschiedenis te studeren. Tijdens mijn stage in het Van Gogh Museum was ik verbaasd hoe weinig onderwerpen goed waren uitgezocht. Ik maakte een expositie over Van Goghs verzameling houtgravures. Eigenlijk ben ik toen al voor zijn werk gevallen.”

Expertise

„Onderzoek in een museum is anders dan aan de universiteit. In het Van Gogh Museum werk ik samen met restauratoren, zie de schilderijen bloot, ontdaan van alle heiligheid. Niets mooier dan met je neus op een doek zitten, zien hoe de verfstreken over elkaar lopen. In het Kröller-Möller heb ik jaren tekeningen van Van Gogh in kaart gebracht. Ik zat in de bibliotheek, met een lichtbak en een loep. Twee tekeningen per dag, voorkant, achterkant. Fantastisch. Zo heb ik gaandeweg mijn kennis en gevoel bij Van Gogh ontwikkeld.”

Haat-liefde

„Van Gogh zou mijn vriend niet zijn geweest. Ik waardeer zijn doorzettingsvermogen, maar hij was ook een lastige man. Hij had stevige meningen en was overtuigd van zijn eigen gelijk. In zijn brieven zie je dat hij eindeloos bleef discussiëren, zonder relativering. Uiteindelijk kreeg hij met bijna iedereen ruzie. De mensen die hij respecteerde, Gauguin, Anton Mauve, zette hij op een voetstuk, ook daarin schoot hij door. Ik herken me in zijn blik op de natuur, het intense genieten van de patronen en motieven. Heel soms zit ik zelf buiten met een schetsboekje, dan voel ik hoe dat werkt.”

Misslag

„Ik heb bijna zeven jaar gewerkt aan een promotie die ik nooit heb afgerond. Destijds leek het een logische stap. Na mijn afstuderen was er weinig werk en symbolistische kunst vond ik leuk. Ik moest een link leggen tussen kunst en occulte bewegingen in Nederland. Ik verloor mezelf in het bestuderen daarvan en miste de slag naar de kunst. Ik heb lang getwijfeld, stoppen of doorgaan, bang om mensen teleur te stellen. Toen mijn moeder overleed en mijn relatie uitging, heb ik de knoop doorgehakt. Het was geen beste tijd, maar de juiste beslissing.”

Vondst

Zonsondergang bij Montmajour is in 1991 niet herkend als Van Gogh. Nu kenden we de plek waar het is geschilderd, dat scheelt. We hebben alles bekeken: stijl, verf, doek, herkomst, wordt het genoemd in brieven? Van de werken die na Vincents dood in Theo’s bezit kwamen, is een lijst. Nummer 180 vermeldt een Zonsondergang bij Arles, maar dat werk was onbekend. Ik vroeg mijn collega: ‘Staat er iets achterop het schilderij?’ ‘180’, zo bleek. Ik kon het nauwelijks geloven: een onbekend schilderij van dat formaat uit die periode. We moesten met sterk bewijs komen, dat duurde nog een jaar.”

Ontroering

„Natuurlijk verwachtten we aandacht toen we het schilderij presenteerden, maar ik werd toch overvallen door de massaliteit. Ik werk elke dag met Van Gogh, ik was even vergeten hoe groot hij is. Op een avond zat ik met een Australische ontbijtshow aan de telefoon, toen voelde ik me opeens zo nederig, dat ik dit mag doen. Ik vind het mijn taak om over mijn werk te praten, ik móét kunnen uitleggen waarom kunst of een kunstenaar belangrijk is. Veel mensen zijn een beetje bang voor kunst. Maar het gaat niet altijd om de boodschap, het gaat om genieten van wat je ziet.”

Relevantie

„Ik hou van het detectivewerk. De afgelopen jaren behoorde ik tot het onderzoeksteam ‘Van Goghs atelierpraktijk’ met als resultaat de huidige tentoonstelling en publicaties. Ik ontdekte dat Van Gogh in Parijs niet op de derde maar op de vierde etage woonde en het uitzicht schilderde. Dat voegt niets toe aan zijn werk, maar als wetenschapper vind ik het van belang: je moet aannames controleren. We komen steeds meer te weten over de intensieve verkleuringen in Van Goghs werken. Dat betekent dat interpretaties over zijn kleurgebruik waarschijnlijk niet kloppen. Nee, ik kom nooit meer los van die man.”