Eigen Schuld

Pijnlijk doorzichtig, die overvloed van Europees begrip voor Jeroen Dijsselbloem. Deze week zegde de minister van Financiën en Eurogroepvoorzitter de jaarvergadering van het IMF af – en meteen ook maar het G-7 overleg in Washington. Volgens Europees commissaris Olli Rehn nam Dijsselbloem „zijn verantwoordelijkheid” door in Nederland te blijven onderhandelen over de begroting met D66, de ChristenUnie en de SGP. De wereld moest maar even wachten, de polder ging voor. Anderen in Brussel vonden het „jammer, maar begrijpelijk”. Echt, het gebeurt vaker. De voorganger van Dijsselbloem had ook wel eens een vergadering gemist.

Men kon niet anders. Mislukt het overleg met de oppositie, dan is de kans groot dat er straks helemaal geen Jeroen Dijsselbloem meer is – en dus ook geen eurogroepvoorzitter. Liever deze met plakband en paperclips bijeengehouden eurovriendelijke regering, dan het dreigende spook van de euroscepsis bij nog weer nieuwe verkiezingen.

Vandaar: neem je tijd, Jeroen, we zien je later wel.

Hier overheerst dezelfde zorg – hoewel de weeffouten in deze regering nu voor iedereen zichtbaar zijn, zit geen van de middenpartijen te wachten op nieuwe verkiezingen. De nationale zuurgraad breekt records. Rutte en Samsom zijn hun charisma kwijt; zo’n pittig schijngevecht als bij de vorige verkiezingen gaat ze niet nog eens lukken. Wordt de PVV inderdaad de grootste partij, dan dreigt onbestuurbaarheid – of opstand.

Dus alles om erger te voorkomen. En juist zo verzuurt de boel steeds meer. De huidige afkeer van de politiek wordt maar voor een deel veroorzaakt door mensen die zich bovenmatig door de bezuinigingen „gepakt” voelen – de afkeer richt zich in de eerste plaats tegen een politiek die in een tijd van crisis enkel met politiek bezig lijkt te zijn. Dat Dijsselbloem zijn internationale taak en positie moet verwaarlozen omdat hij met de SGP moet onderhandelen over geld voor hulp aan tienermoeders, helpt niet. Er wordt niet geregeerd, lijkt het, er wordt „geschoven met budgetten”.

Dijsselbloem houdt zich niet bezig met het bestrijden van de economische crisis. Wat hij probeert te bezweren is een politieke crisis.

Geen wonder dat er nauwelijks meer vertrouwen is. De hernieuwde toestroom van kiezers naar het agressieve simplisme van Wilders wordt her en der uitgelegd als het resultaat van populistische stemmingmakerij tegen de politiek als bedrijf. Dat is een even geriefelijke als gemakzuchtige misvatting. De snelle deconfiture van de huidige regering is juist het gevolg van eigen stemmingmakerij – PvdA en VVD hebben de verkiezingen gewonnen door de ideologische tegenstellingen van protestpartijen PVV en SP te imiteren. Men deed zelf eerst alsof er geen politiek midden meer was – tot op de dag van de verkiezingen. Meteen na de verkiezingen viel men elkaar juichend in de armen: het midden was terug! De tegenstellingen moesten door de pragmatische uitruil van standpunten worden weggepoetst. De kiezer voelde zich gebruikt. Hij was lekker gemaakt met de belofte van een wereldbeeld, links of rechts, met de suggestie van een samenhangende visie op mens en maatschappij. Daarna volgde eindeloos gedraai uit naam van pragmatisme. Maar het is pragmatisme zonder draagvlak. Zonder consistentie.

Al heel snel liepen, heel gek, de politieke flanken weer vol, op rechts versterkt door een virulent anti-politiek sentiment. Dat is jammerlijk, maar niet de schuld van populistische aanjagers in de samenleving. Het is de schuld van een nog altijd in zichzelf gekeerd politiek establishment, dat steeds opnieuw verzuimt politieke betrokkenheid te kweken buiten verkiezingstijd, dat steeds opnieuw gaat voor het snelle electorale succes door middel van onhoudbare beloftes van maakbaarheid en vervolgens de lekker gemaakte kiezer met een natte dweil in zijn gezicht slaat. Het is het politieke establishment dat niet over het vermogen beschikt draagvlak te zoeken voor ingrijpende maatregelen buiten de verkalkte structuur van ledenraad of congres.

En het is het politieke establishment dat nog altijd geen moeite doet de emotionele onderstromen in een samenleving onder druk van globalisering, onder te brengen in een houdbaar verhaal. Zo’n verhaal is echt niet zo moeilijk – Angela Merkel komt een heel eind. Maar het enige dat de Nederlandse kiezer van zijn premier te horen krijgt dat zo’n verhaal iets heel slechts is, dat hij, de burger, een stuk gelukkiger zal worden wanneer hij beseft dat hij het zonder een idee van een samenleving af kan.

Dat is een fatale vergissing, die al het handige kunst-en-vliegwerk met geschoven budgetten tenietdoet. De prijs wordt de komende verkiezingen betaald. Eigen schuld.

    • Bas Heijne