Wereld gaat kwikvervuiling te lijf

140 landen sloten gisteren een verdrag tegen kwikvervuiling. Het werd genoemd naar de Japanse plaats Minamata, waar de grootste kwikvergiftiging ooit plaatsvond.

Op een conferentie van de Verenigde Naties in Japan is gisteren het eerste internationale verdrag tegen kwikvervuiling gesloten. Het is bedoeld om het gebruik en de emissies van kwik wereldwijd te beperken.

Het verdrag kwam tot stand na vier jaar onderhandelen en treedt in werking wanneer tenminste 50 landen het hebben geratificeerd. Dit zal naar verwachting enkele jaren kosten.

Kwik tast het leefmilieu aan en brengt grote schade toe aan de gezondheid. Niet enkel voor mensen die er mee werken maar voor de bevolking in het algemeen. Vooral een probleem is het hoge kwikgehalte in grote vissoorten zoals tonijn. Verscheidene landen raden zwangere vrouwen zelfs af sommige soorten vis te eten.

Het volume van de kwikemissies die jaarlijks in het milieu worden geloosd is onzeker. Maar het probleem is substantieel. Zelfs de laagste schattingen liggen boven de 1.000 ton, de hoogste bedraagt 4.070 ton. De recente Mondiale Kwikschatting van de VN hield de emissies in 2010 op 1.960 ton.

„We hebben al zoveel kwik in de ecosystemen gebracht dat het tientallen jaren gaat duren voordat we kunnen profiteren van het VN-verdrag”, zegt Philippe Grandjean in een interview met de Amerikaanse wetenschapswebsite LiveScience. Grandjean is epidemioloog bij Harvard University en was betrokken bij het opstellen van de conventie.

Het verdrag, waarover afgevaardigden uit zo’n 140 landen het gisteren eens werden in de plaats Kumamoto, is streng op sommige punten maar ontoereikend in andere. De primaire winning van kwik in mijnen wordt verboden, maar het gebruik van kwik wordt toegestaan in ambachtelijke en kleinschalige goudwinning. En juist in die sector, waar volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) zo’n 100 miljoen mensen werken, vindt een derde van alle kwikvervuiling plaats.

„Het betekent niet dat we hebben verloren omdat we geen optimaal verdrag krijgen. We moeten het nog steeds beschouwen als een overwinning, maar er is nog veel meer werk te doen”, zegt Grandjean.

Het nieuwe verdrag is vernoemd naar het Japanse vissersplaatsje Minamata. Tussen 1932 en 1968, loosde het chemisch bedrijf Nippon Chisso tonnen kwikafval in de Golf van Minamata. Eerst raakten de vissen besmet, daarna vielen vogels uit de lucht en begonnen katten vreemd rond te dansen. Snel daarna begonnen inwoners ziek te worden. Voor zeker 1.000 mensen werd het fataal. Meer dan 65,000 mensen hebben financiële compensatie geëist. Minamata werd synoniem met ongeremde milieuverontreiniging. Het drama begon in 1956. Vier patiënten met een onbekende ziekte werden opgenomen in een lokaal ziekenhuis. Ze gingen vreemd doen, verloren het bewustzijn en stierven.

Het duurde jaren voordat wetenschappers ontdekten dat kwik de oorzaak was. Al die tijd hield Nippon Chisso geheim dat het enorme hoeveelheden kwik gebruikte en loosde.

Pas in 1968 gaf de Japanse overheid toe dat het een milieuramp was. Het zou tot 2010 duren voordat zo’n 2.000 nog levende slachtoffers eindelijk de laatste schikking wisten te treffen met Nippon Chisso en de overheid.

    • Kjeld Duits