Vier redenen waarom de verhalen van Alice Munro dan zo goed zijn

verslaggever

Zó vrolijk zijn de reacties op een winnaar van de Nobelprijs van de Literatuur zelden. Maar Alice Munro is dan ook geen Scandinavische dichter of Chinese dissident, die we wikipedia’en en over wie we belangstellend knikken (omdat we nog nooit van hem of haar gehoord hebben), maar van wie we uiteindelijk niets lezen.

Munro is een schrijver die al liefhebbers heeft én een schrijver die we nu eens echt zouden moeten lezen. En wel hierom:

Haar verhalen zijn net romans

Het Nobelcomité noemde Munro een „meester in het hedendaagse korte verhaal”. Zeer kort zijn ze niet: altijd wel minstens twintig bladzijden. Maar één verhaal voelt als een volledige roman. Nu wordt dat over korte verhalen wel vaker gezegd, maar het betekent dan meestal dat je lang op de zinnen moet kauwen. Dat alleen het hoognodige er staat, en je de rest erbij moet denken.

Dat ligt bij Munro iets anders: zij schrijft met een geraffineerde eenvoud. Ze formuleert óók bondig en haar personages zijn zo uitgewerkt als romanpersonages, maar je hoeft je niet door haar zinnen heen te ploegen. Munro schrijft helder en dus toegankelijk: ze schrijft ook onnadrukkelijke zinnen, die je niet het gevoel geven dat je bij elke punt en elke komma even moet stilstaan.

Er gebeurt ontzettend veel

In het verhaal waarover Herman Koch hiernaast schrijft, ‘Japan bereiken’, gebeurt ontzettend veel. Er zijn flashbacks en tijdsprongen, er zijn zinnetjes die terloops een heel leven neerzetten. En binnen drie bladzijden wordt hoofdpersoon Greta tijdens een treinreis heen en weer geslingerd tussen twee extreme emoties.

Je pikt dat. Ten eerste omdat Munro knap onsentimenteel schrijft: niet om het effect, maar wel effectief. En ten tweede omdat het ook inhoudelijk klopt: Munro schrijft in haar verhalen vaker over de scharnierpunten in levens. Daar passen heftige emoties bij. Ook die treinreis beschrijft Munro niet zomaar. En het cliché dat sommige boeken lezen als een trein geldt voor dit verhaal misschien wel het allermeest.

Het gaat over jezelf

Maar toch, wat heeft een Canadese schrijfster van 82 mij te bieden, als zij vooral schrijft over het platteland dat haar omringt en veel van haar licht autobiografische verhalen situeert in de jaren vijftig, zestig, zeventig?

Het antwoord is: die vraag doet er niet zo toe. Die specifieke setting doet er namelijk evenveel wel als niet toe. Het geeft de verhalen een context, maar Munro is er ook weer niet te expliciet over. Ze mag dan schrijven over gezinnen en hypocriete huwelijken en seksistische achterlijkheid van vóór de seksuele revolutie, maar daarmee zijn het nog geen verhalen over vroeger.

Het zijn verhalen over mensen die herkenbaar zijn, in hun gedrag en hun bespiegelingen. De zeggingskracht van de verhalen overstijgt daarmee geschiedenis, leeftijd en omgeving.

Munro schreef bijvoorbeeld een verhaal over een oude man die zijn aan alzheimer lijdende vrouw wegbrengt naar een kliniek. In demente onwetendheid wordt ze daar verliefd op een andere man. Het is veel meer een (schitterend) verhaal over liefde dan over alzheimer of oude mensen. (Het is, als Away from Her (2006), ook prachtig verfilmd.)

Deze verhalen inspireren

Samengevat lijken Munro-verhalen zieliger dan ze zijn. Haar werk is weleens ‘meedogenloos’ genoemd, maar daarover kun je van mening verschillen. Munro is namelijk geen schrijver die haar personages laat verzuipen in de tragiek. Ze toont wel evenveel teleurstellingen als ambities en schrijft over angst en onveranderlijkheid. Maar dat is vooral eerlijk, niet meedogenloos.

Kort geleden zei ze in een ‘afscheidsinterview’ in The New York Times (want Dear life was naar eigen zeggen haar laatste verhalenbundel) iets simpels, maar tekenends. Over ouder worden: „Je kunt er niets aan doen. En het is beter dan dood zijn.” Bij Munro voel je dat er leven is ná de verhalen. Daarom inspireren ze. Niet alles komt altijd goed, maar leven is wel beter dan dood zijn.

Zelf iets van Munro lezen?

Begin met Lief leven (de Nederlandse editie van Dear Life, 2012) en Te veel geluk (Too Much Happiness, 2009).

Of koop morgen nrc.next op zaterdag, met daarin een kort verhaal van Alice Munro

    • Thomas de Veen