Naakte macht en kwekerijproducten

Soms moet je om de buitenlandse politiek te begrijpen niet naar Clingendael, maar naar Aalsmeer, en wel naar de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijprodukten, de VGB. De directeur van deze belangenclub mengde zich gisteren op de valreep nog even in de affaire rond de Russische diplomaat, die zaterdag in Scheveningen gearresteerd was omdat hij zijn kinderen mishandeld zou hebben.

Minister Timmermans had Rusland al zijn excuses aangeboden, want de arrestatie was in strijd met het Verdrag van Wenen dat diplomaten immuniteit verleent. Maar daarmee was de kous niet af voor VGB-directeur Robert Roodenburg, wiens branche afgelopen jaar voor 250 miljoen aan bloemen en planten naar Rusland exporteerde.

Roodenburg besefte dat deze zaak niet op zichzelf stond. Er is meer gedoe op til met Rusland. In Het Financieele Dagblad waarschuwde hij: „We hopen dat iedereen die geen zaken doet met Rusland, maar zich toch met Rusland bemoeit, wel het belang van de bloemsierteelt in de gaten houdt.”

Ofte wel: Greenpeace-aanhangers en homo-activisten, maak het niet te bont, want voor je het weet is de bloemsierteelt de dupe. En trouwens niet alleen de bloemsierteelt. De exporteurs van vlees, zuivel en eieren zullen ook bezorgd zijn, en anders wel de bedrijven in de energiesector. Nederland en Rusland hebben grote wederzijdse handelsbelangen, en dat speelt natuurlijk een prominente rol in de buitenlandse betrekkingen.

Maar, en dat voelt de sierbloemenlobby goed aan, die belangen kunnen niet altijd de doorslag geven. Wij hebben niet alleen zakelijke redenen om ons met Rusland „te bemoeien”. Nederland heeft beginselen, zoals respect voor de mensenrechten, die uitdrukkelijk óók een centrale plaats hebben in het buitenlandse beleid.

Juist deze week schreef Timmermans in antwoord op vragen uit de Tweede Kamer dat de ontwikkeling van de mensenrechtensituatie in Rusland het kabinet zorgen baart. En daar is alle reden toe. De intimidatie van oppositiepolitici en ngo’s, de politieke processen, de wet die zogenaamde ‘homopropaganda’ verbiedt, de zware straffen voor de provocerende punkers van Pussy Riot – het is duidelijk dat mensenrechten heel weinig betekenen voor Poetin en het politieke systeem waarvan hij de spil is.

Dinsdag kwam daar nóg een bewijs voor: een rechtbank legde dwangverpleging in een psychiatrische inrichting op aan een man die vorig jaar gearresteerd was bij een betoging tegen het Kremlin. Deze Michail Kosenko (38) zou een agent hebben geslagen. In 2001 is een milde schizofrenie bij hem vastgesteld, maar van agressie heeft hij nooit blijk gegeven. Met het opsluiten van een dissident in een psychiatrische inrichting blaast Moskou een gruwelijke praktijk uit de Sovjet-Unie nieuw leven in.

Terwijl Rusland zich nu opmaakt om de wereld te ontvangen voor de Olympische Winterspelen in Sotsji groeit internationaal de kritiek op Poetins harde koers. En wat doet Nederland? De excuses die Timmermans deze week aanbood voor de Scheveningse rel zijn wel uitgelegd als ‘knieval voor Poetin’, als zwichten voor de naakte macht van het Kremlin. Maar dat was het niet. Het was ook geen bewijs dat Nederland zijn beginselen ondergeschikt maakt aan zakelijke belangen – Nederland had een fout gemaakt, moest inbinden en deed dat.

Maar hoe zal het een volgende keer gaan? Als Nederland volkomen in zijn recht staat, zijn beginselen serieus neemt en opkomt voor de mensenrechten – en vervolgens van Poetin weer de volle laag krijgt? Dat is de echte test. De bloemensector is er niet gerust op. En zo hoort het.

Juurd Eijsvoogel schrijft elke vrijdag op deze plaats over internationale kwesties