Diplomatie kan niet zonder immuniteit

Diplomaten zijn onschendbaar. Dat blijkt weer uit de rel met Moskou. Escapades blijven onbestraft. Kan het wel anders?

Een Russische diplomaat mishandelt volgens de politie zijn kinderen en Nederland biedt excuses aan voor zijn arrestatie. Zijn vrouw rijdt in dronken toestand auto’s aan en gaat ook vrijuit. De diplomatieke onschendbaarheid van diplomaten en hun familieleden leidt wel vaker tot verontwaardiging. Vorige maand nog, toen het kabinet cijfers bekendmaakte waaruit bleek dat de helft van de opgelegde verkeersboetes aan diplomaten niet wordt betaald. In 2012 ging het om 2.729 niet-betaalde bekeuringen met een totale waarde van 178.000 euro. Niets aan te doen. Het Verdrag van Wenen, dat de diplomatieke onschendbaarheid regelt, verplicht diplomaten zich aan de wet te houden, maar biedt geen mogelijkheid ze te vervolgen als ze dat niet doen.

Zomaar drie gevallen in Nederland:

1. De Russische defensieattaché Tsjernisjev. In maart 2011 werd hij samen met de Nederlandse F-16-piloot Chris V. gearresteerd in een restaurant in Scheveningen. Bij die ontmoeting ging een briefje over tafel met daarop het bedrag dat V. verlangde voor de Nederlandse staatsgeheimen die hij te koop aanbood. Tsjernisjev werd, vanwege zijn politieke onschendbaarheid, al snel vrijgelaten. Chris V. zit nu een gevangenisstraf uit van vijf jaar.

2. De voormalige Saoedische ambassadeur in Nederland. Een Filippijnse kok zei de Wassenaarse ambtswoning van Waleed Elkereidhi in 2008 te zijn ontvlucht na uitbuiting. Zijn paspoort zou zijn ingenomen, waarna hij vele uren draaide tegen een schamel loon. Elkereidhi keerde in 2009, voor de aangifte, terug naar Saoedi-Arabië en werd niet vervolgd.

3. De voormalige Marokkaanse ambassadeur in Nederland. In 2011 bleek hij twee keer door Nederland te zijn ontboden vanwege onderbetaling van zijn personeel. Minister Kamp (VVD) verklaarde de ambassadeur niet te kunnen dwingen de wet na te leven.

Ook in andere landen zijn er frustraties. Berucht waren de escapades van Hannibal Gaddafi, zoon van de voormalige Libische dictator Moammar. Een pistool trekken in Parijs, agenten aanvallen in Italië en mishandeling in een hotel in Genève. Hannibal kwam ermee weg, want hij genoot diplomatieke onschendbaarheid. De Britse regering publiceerde in 2010 een overzicht van onbestraft gebleven overtredingen van diplomaten. Ambassademedewerkers uit Gambia, Kameroen, Egypte, Equatoriaal-Guinea en Zambia bleken te zijn gearresteerd vanwege winkeldiefstal, maar konden niet worden vervolgd. Diplomaten uit Brazilië, Duitsland, de VS en Rusland werden dronken achter het stuur betrapt, maar niet bestraft.

Misbruiken diplomaten hun uitzonderingspositie? Op basis van de Nederlandse cijfers over verkeersboetes kan je concluderen van wel. Maar hoe zit het met de zwaardere overtredingen? Uit de Britse cijfers bleek dat in vijf jaar tijd 78 diplomaten vervolging vanwege serieuze vergrijpen hadden ontlopen. In het Verenigd Koninkrijk genieten zo’n 25.000 mensen diplomatieke onschendbaarheid.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag zegt jaarlijks zo’n twintig meldingen van de politie over diplomaten te ontvangen. Die variëren van weigering van een blaastest tot huiselijk geweld en financiële malversaties. Er zijn in Nederland 20.137 diplomaten van wie er 5.783, net als de Russische diplomaat, absolute immuniteit genieten.

De SP stelt voor dat het Verdrag van Wenen wordt aangepast. Maar diplomatieke experts wijzen op de noodzaak van onschendbaarheid. Stel dat Nederlandse diplomaten in corrupte landen het slachtoffer worden van intimidatie? „Zodra je uitzonderingen maakt, open je de weg voor overheden om het werk van diplomaten te bemoeilijken. Wat te denken van homoseksuele diplomaten in landen waar homoseksualiteit strafbaar is? Uitzonderingen zetten de internationale diplomatie op losse schroeven”, zegt Rosanne van Alebeek, diplomatiek expert aan de Universiteit van Amsterdam.

    • Wilmer Heck